Türkiye'de yargı sisteminde önemli değişiklikler içeren ve kamuoyunda "12. Yargı Paketi" olarak bilinen "Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi", TBMM Adalet Komisyonu'nda kabul edilmesinin ardından Genel Kurul gündemine taşınmaya hazırlanıyor. Özellikle infaz düzenlemesi, denetimli serbestlik, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), miras işlemleri ve IBAN mağdurlarına yönelik düzenlemeler nedeniyle milyonlarca vatandaş paketin yasalaşma sürecini yakından takip ediyor.
Teklif, hem ceza hem hukuk yargılamasında önemli değişiklikler öngörürken, yargı süreçlerinin hızlandırılması ve uygulamada yaşanan bazı sorunların giderilmesini hedefliyor.
12. Yargı Paketi Ne Zaman Yasalaşacak?
Komisyondan geçen teklifin önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu'nda görüşülmesi bekleniyor. Genel Kurul'da kabul edilmesi halinde Cumhurbaşkanı'nın onayına sunulacak olan düzenleme, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girecek. Bazı maddeler ise belirli geçiş süreleriyle uygulanmaya başlanacak.
Pakette Hangi Düzenlemeler Yer Alıyor?
Yargı Paketi birçok farklı kanunda değişiklik öngörüyor. Teklifte öne çıkan başlıklar şu şekilde sıralanıyor:
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) sisteminin yeniden düzenlenmesi,
Yargılamaların daha kısa sürede sonuçlandırılması,
Bilirkişilik uygulamalarına ilişkin değişiklikler,
Miras kalan taşınmazların satış usullerinde yeni düzenlemeler,
Hukuk davalarında sürelerin kısaltılması,
Kaçak sanıklara ilişkin yeni uygulamalar,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisinin genişletilmesi,
Kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak bilinen kişilere yönelik ceza indirimi imkanı.
Genel Af ve İnfaz Affı Var mı?
Yargı Paketi ile ilgili en çok merak edilen konuların başında genel af ve infaz affı geliyor.
Ancak mevcut teklif incelendiğinde, genel af ya da tüm hükümlüleri kapsayan kapsamlı bir infaz affına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmuyor.
Bu nedenle sosyal medya platformlarında zaman zaman gündeme gelen "genel af çıkacak" yönündeki iddialar mevcut teklif kapsamında gerçeği yansıtmıyor.
Pakette infaz sistemini kökten değiştirecek geniş kapsamlı bir düzenleme yerine belirli alanlarda uygulamaya yönelik değişiklikler yer alıyor.
HAGB Sistemi Baştan Düzenleniyor
Paketin en dikkat çeken maddelerinden biri hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulamasında yapılan değişiklikler oldu.
Yeni düzenlemeye göre sanığa verilen ceza 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması halinde mahkeme HAGB kararı verebilecek.
Ancak bunun için;
Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış olması,
Yeniden suç işlemeyeceğine ilişkin mahkemenin kanaat oluşturması,
Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmiş olması şartları aranacak.
HAGB kararı verilmesi halinde sanık 5 yıl boyunca denetime tabi tutulacak.
Bu süre içerisinde yeni kasıtlı bir suç işlenmemesi ve yükümlülüklere uyulması halinde dava düşecek ve hüküm ortadan kaldırılacak.
Denetimli Serbestlikte Yeni Uygulamalar
Denetim sürecinde mahkeme sanık hakkında çeşitli yükümlülükler getirebilecek.
Buna göre kişi;
Meslek edindirme eğitimine katılabilecek,
Kamu kurumunda veya özel sektörde gözetim altında çalıştırılabilecek,
Belirli yerlere gitmesi yasaklanabilecek,
Mahkemenin uygun göreceği başka yükümlülükleri yerine getirmek zorunda kalabilecek.
Mahkeme ayrıca zararların taksitlendirilerek ödenmesine de karar verebilecek.
Kurallara Uyulmazsa Ne Olacak?
Denetim süresi içerisinde kasıtlı yeni bir suç işlenmesi veya mahkemenin belirlediği yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde hüküm açıklanacak.
Ancak mahkeme sanığın durumunu değerlendirerek;
Cezanın bir kısmının infaz edilmemesine,
Hapis cezasının ertelenmesine,
Alternatif yaptırımlara çevrilmesine de karar verebilecek.
Bazı Suçlarda HAGB Uygulanmayacak
Teklifte dikkat çeken bir diğer düzenleme ise HAGB'nin uygulanamayacağı suçlar oldu.
Buna göre;
İşkence,
Eziyet,
Kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği ve kötü muamele kapsamında değerlendirilen suçlarda HAGB uygulanamayacak.
Bu suçlar bakımından mevcut istisna korunacak.
"IBAN Mağdurları" İçin Yeni Düzenleme
Kamuoyunda uzun süredir tartışılan "IBAN mağdurları" düzenlemesi de pakette yer aldı.
Yeni düzenlemeye göre banka hesabını maddi menfaat karşılığında veya başkalarının yönlendirmesiyle kullandıran ancak suç organizasyonunun asli faili olmayan kişiler bakımından mahkemeler daha esnek değerlendirme yapabilecek.
Düzenleme özellikle banka hesabını kiralayarak dolandırıcılık zincirine istemeden dahil olan kişilerin durumunun olayın özelliklerine göre ayrı değerlendirilmesini amaçlıyor.
Ancak bu düzenleme organize suç örgütlerini veya dolandırıcılığı planlayan kişileri kapsamıyor.
AK Parti'den Açıklama
TBMM Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, düzenlemenin organize dolandırıcılıkla mücadelede herhangi bir geri adım anlamına gelmediğini belirtti.
Yüksel, özellikle sosyal medya üzerinden "hesabını kirala, komisyon kazan" şeklindeki vaatlerle gençlerin hedef alındığını ifade ederek, düzenlemenin yalnızca suça katkısı sınırlı olan kişiler açısından daha ölçülü değerlendirme yapılmasını amaçladığını söyledi.
Yüksel ayrıca düzenlemenin yeni bir suç oluşturmadığını, dolandırıcılık suçunu ortadan kaldırmadığını ve suç örgütlerinin cezalandırılmasının aynen devam edeceğini vurguladı.
Hukuk Davalarında Süreler Kısalıyor
Yargı Paketi yalnızca ceza yargılamasını değil hukuk davalarını da kapsıyor.
Yeni düzenlemeye göre hukuk mahkemelerinde iki duruşma arasındaki süre kural olarak 3 ayı geçemeyecek.
Zorunlu durumlarda hakim gerekçesini açıklamak kaydıyla daha uzun süre belirleyebilecek.
Ayrıca belirsiz alacak davasına ilişkin mevcut düzenleme kaldırılırken, dava konusu alacağın artırılmasına yönelik yeni usuller getiriliyor.
Yargıtay ve Temyiz Sürecinde Değişiklik
Teklifle birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisi de genişletiliyor.
Buna göre Yargıtay ceza dairelerinin kararlarına karşı dosyanın tesliminden itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kurulu'na itiraz edilebilecek. Sanık lehine yapılacak itirazlarda ise süre şartı aranmayacak.
Ayrıca istinaf ve temyiz süreçlerine ilişkin çeşitli usul değişiklikleri de düzenleme kapsamında yer alıyor.
Geçiş Hükümleri de Belirlendi
Teklifte yeni düzenlemelerin hangi tarihten itibaren uygulanacağına ilişkin ayrıntılı geçiş hükümleri de bulunuyor.
Buna göre taşınmaz satışları, tazminat hesaplamaları, hukuk davaları, Yargıtay itirazları ve diğer birçok değişiklik yalnızca yürürlük tarihinden sonraki işlemler için uygulanacak. Daha önce başlatılmış süreçlerde ise eski hükümler geçerliliğini sürdürecek.
Gözler TBMM Genel Kurulu'nda
Komisyondan geçen 12. Yargı Paketi'nin önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu'nda ele alınması bekleniyor. Genel Kurul'da kabul edilmesi ve Resmi Gazete'de yayımlanmasının ardından düzenlemeler kademeli olarak yürürlüğe girecek. Özellikle HAGB sistemi, yargılama süreleri, IBAN mağdurlarına yönelik hükümler ve hukuk yargılamasına ilişkin değişikliklerin uygulamada önemli sonuçlar doğurması bekleniyor.
