Aleviliğin en ayırt edici özelliği Cemtörenleridir. Cem töreni 12 hizmet denen ve her birinin özelliği ve anlamı farklı olan hizmetin yerine getirilmesidir. Cem törenleri dedenin eşliğinde gerçekleştirilen bir ibadettir. Tanrıya yakarma, ulaşma amaçlayan ibadetin en büyük özelliği ehlibeyte yapılan zulmü lanetlemektir.
Deklarasyonu yayınlayanlar Cem törenlerinde “İslami dualar ve ritüeller uygulanmamalıdır” diyerek, Cemdeİslami değerlerden (cem baştan sona İslami değerler içerir) uzaklaşılması istenmektedir. Cem Törenlerinin büyük bir bölümünü oluşturan dua ve ritüeller, ehlibeyte yöneliktir. Ehlibeyt Hz Muhammet’in Hz Ali Ve Hz Fatma’dan yürüyen soyu demektir. Yine her cem, dedenin “cemimiz Kırklar cemi olsun” cümlesiyle başlar. Kırkları oluşturan tüm bireyler sahabeden oluşur. Kırklar Cemi Hz. Muhammet’in miraca çıkışı ve dönüşünün Alevilikteki yorumudur. Bu kısa açıklamadan sonra “Mehmet Yaman Dedenin Can yayınlarından çıkan Alevilikte Cem” kitabını kaynak olarak kullanarak cemde icra edilen bölümlerden bazılarını inceleyelim. Sıralamada yöresel farklılıklar olabilir.
Süpürgeci2 hizmetine “ Allah, Muhammet, Ali” sözleriyle başlar. Ardından duasını okur;
“Destur Pirim!
Güruh-i Naci’yim, Kırklar Meydanı’nda süpürgeciyim
Pir divanında durucuyum
Hüseyin-i Kerbela için gözlerim kan yaştır
Lanet olsun Yezid’in bağrı kara taştır
Erenler Meydanında Aliyyel-Mürteza baştır
Pirimiz kırklar içinde Seyyid-i Ferraş’tır
Allah eyvallah… Nefes pirdedir…”
“Allah… Allah…
Süpürgeci Selman, kör olsun Mervan, cennette Rıdvan
Zuhura gelsin Mehd-i Sahib zaman
Yardımcımız olsun 12 imam
Hizmetinden şefaat bulasın
Seyyid-i ferraş’ın hizmeti üzerinizde ola
Gerçeğe hü…”
Meydan postu3 hizmeti; meydancı postu kollarının üzerine alır meydana gelir, duasını verir, dua şu şekildedir.
“Destur Pirim!
Muhammet Mustafa’nındır bu seccade
AliyyelMürteza’ınındır bu seccade
Hatice-i Kübra,Fatıma-yi Zehra’nındır bu seccade
Pirimiz Hünkar Hacı Bektaş Veli’nindir bu seccade
Cem birliğine, sohbet sırrına, evliya keremine
Hü diyelim, Allah eyvallah
Nefes Pirdedir…”
Dedede duasını verir, bir diğer hizmete geçilir.
Çerağ4 hizmeti; Çerağcı duasını verir ve ardında Ya Allah, Ya Muhhamet, Ya Ali der çerağı uyandırır. Ardından çerağdüvazı okunur
Hata ettimHuda yaktı delili
Muhammet mustafa yaktı delili
Ol Al-i aba’danHayder-i Kerrar
Aliyyü’l Mürteza yaktı delili
……
…..
On iki İmamdandır bu nur Hatayi
Şir-i Yezdan Ali Yaktı delili
ArdındanTevbeduazı5 okunur;
Hata etmişim noksandır işim
Tevbe günahlarımıza estağfirullah
Muhammet-Ali’ye bağlıdır başım
Tevbe günahlarımıza estağfirullah
Ardından diğer düvazimamlar okunur;
Medet, mürvet dedim kapına geldim
Muhammet Mustafa Ali gel yetiş
İsyan deryasına gark olup kaldım
Hünkar Hacı Bektaş Veli gel yetiş
…..
…..
Dede duasını verir
Düvazimam’lardan sonra Tevhid6 okunur
Medet hey Allahım Medet
Gel dertlere derman eyle
Yetiş Ya Ali, Muhammet
Gel dertlere dermen eyle
….
….
Dede tevhitlerden sonra duasını verir
Miraçlama7 bölümüne geçilir;
Geldi Cebrail çağırdı
Hak Muhammet Mustafa
Hak seni Mirac’a okur
Davetine kadir Hüda
…….
…….
Canlar Miraç’lamanın içinde bölgesel farklılıklar olmakla birlikte semaha kalkarlar. Miraç’lamanın bitimiyle dede duasını verir.
Semahlara geçilir. Semah sayılarında bir sınırlama yoktur. Canların istekleri doğrultusunda semah dönülür.
Semahların sonunda Hz Hüseyin’in ve Kerbela şehitleri anılır. Mersiyeler8 okunarak Yezide lanet edilir. Saka9 Yezid’e lanet ederek duasını okur. Dedenin duasında sonra Mersiye okunur. Mersiye okunurken canlar ayağa kalkar. Yeri gelmişken secde ve rükû cemin çeşitli bölümlerinde icra edilir.
Bugün matem günü geldi
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Senin derdin bağrım deldi
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
……
……
Mersiye sonunda failat bölümü diye de ifade edilen bölüme geçilir.
““Failatün, failatün, failat
Verelim Muhammed Mustafa ’ya can-ii gönülden SALEVAT
Allahümmesalli ala seyyidina Muhammedin ve ala Al-iSeyyidina Muhammed...
Ya İmam-el-müttekıyn nur-u Aliyyel-Mürteza'nın ruhuna verelim salevat.
Allahümmesalli ala seyyidina Muhammedin ve ala Al-i Seyyidina Muhammed...
Ya İmam-el-müttekıyn nur-u İmam Hasan Hulk-ı Rıza ’nın ruhuna verelim salevat.
Allahümmesalli ala seyyidina Muhammedin ve ala Al-i Şeyyidina Muhammed. ..
Ya Imam-el-müttekıyn nur-u İmam Hüseyn-i Kerbela ’nın ruhuna verelim salevat.
Allahümmesalli ala seyyidina Muhammedin ve ala fîl-i Seyyidina Muhammed. ..
Ya İmam-el-müttekıynOniki İmam, Ondört Masum-u Pak’lerin ruhuna verelim salevat.
Allahümmesalli ala seyyidina Muhammedin ve ala Al-i SeyyidinaMuhammed . . .”
Çekelı'm aşkın yayın
Cem 'e girmesin hayın
Tevhid kararın buldu
Yol-erkân yerin aldı
Müminler şad oldu, ağladı
Diyelim Ah Hüseyin, vah Hüseyin
Evveli hü diyelim, ahiri hü diyelim
Yuh olsun yalancıya
Gaziler gerçekler demine hü diyelim"“(Mehmet Yaman Alevilikte Cem. Can yayınları)
Daha sonra, lokma duası verilir. Lokmalar canlara dağıtılır. Post kaldırılır. Çerağ sır edilir. Cem sonlandırılır.
(Devam Edecek)
2Görev itibariyle Selman’i Piri pakı temsil eder. Cem evinin sürekli temizliği ile meşgul olur.
3Görev itibariyle Hüzeyme tül Yemeni’yi temsil eder. Cem evinde Semah serleri kaldırır. Postları yerine dizer.
4Görev itibariyle Cabir El Ensari’yi temsil eder. Cem evinde bulunan aydınlatma araçlarını yakar. Buhurdanlıkları ve mumları (çerağları) hazırlar.
5cem ayinlerinde söylenen ve On İki İmamların adlarının geçtiği deyişlerdir. Bu deyişlerde Ayrıca On İki İmamların yanı sıra, başta Hz. Muhammed ve Hacı Bektaş Veli olmak üzere Alevi ulularının adları geçmektedir.
6Cem de, Tekbir getirilerek Allah'ın birlendiği kısım, tevhit kısmıdır.
7Peygamberimiz Hazreti Muhammed Mustafa’nın miraç yolculuğu ve dönüşte kırklar meclisine uğramasını anlatan şiirlere miraçlama denilmektedir. Miraçlama cem törenlerinde zakirler tarafından saz eşliğinde okunur.
8 Hz Hüseyin’in ardından duyulan acıyı ve üzüntüyü dile getirmek, onun üstün yanlarını anlatmak için yazılan şiirlerdir
9Görev itibariyle AmmariYaseri’yi temsil eder. Cem evinde su, şerbet, saka, süt vb. dağılımını sağlar.