Manipülasyon, başkalarının algılarını, fikirlerini ve davranışlarını ona hissettirmeden çeşitli taktikler ile aldatma yoluyla değiştirmeyi amaçlayan sosyal bir etkidir. Politika, siyaset, sosyal yaşam, iş hayatı gibi pek çok alanda başvurulmaya çekinilmeyen bir silah olarak kullanılır. Yalan, inandırma, ikna, övme, göz boyama, hile, çamur atma, duygu sömürüsü, hedef şaşırtma, kamuoyu oluşturma, haline bırakma gibi birçok manipülasyon tekniği vardır.
Kendilik değeri, öz-saygı ve öz-sevgisi düşük, bunun karşılığında öteki algısı olumlu insanlar, saf, herkese karşı iyi niyetli, merhametli, yufka yürekli kişiler, hatayı karşısındakinde de aramayı unutup hep kendinde arayan kişiler, herkesi memnun etme çabası içinde olanlar, başkaları tarafından onay ve kabul görme çabası olanlar, tartışmaktan çekinen, reddedilme, onaylanmama gibi olumsuz duygulardan kaçınma isteğinde olanlar, hayır diyemeyen kişiler, benlik sınırları gelişmemiş veya çok geçirgen sınırlara sahip kişiler, özgüveni düşük kişiler, kontrol edilmeyi seven, inisiyatif almakta zorlanan kişiler manipülasyona daha açıktır.
Manipülasyon yapmak isteyen insanların kendileri için geliştirdikleri en başarılı karakter özelliği yalan söyleme kabiliyetidir. Gerçeği çarpıtma, bahaneler üretme, olmamış bir şeyi olmuş gibi gösterme konularında oldukça yeteneklidirler. Genellikle, yapmadığınız bir şeye dahi sizi inandırabilecek kadar yetkin bir üslupları vardır. Bu insanlar sürekli olarak kendi fikirleri dışındaki fikirleri yargılamaları ve olumsuz yönde eleştirmeleridir. Onlara göre yalnızca kendi düşünceleri doğrudur, diğer düşünceler hatalı veya eksiktir. Bu nedenle sürekli olarak karşı tarafı dinlemeden kendi “doğru” düşüncelerini empoze etmeye çalışırlar ve karşı tarafa kendilerini yetersiz, hatalı ve mutsuz hissettirirler.
Herkes manipülasyon yapar. Herkes birbirini manipüle edebilir. İnsan doğası gereği kendi isteği olsun isteyen, zaman zaman bencil davranabilen bir varlıktır. Anne çocuğunu, çocuk babasını, erkek kadını, arkadaş arkadaşı manipüle edebilir. Yani o an istediği gerçekleşsin diye karşısındaki kişiyi manüple eder; hatta bazı kişiler manüple ettiğini fark bile etmeyebilir. Örneğin ağlamak kolay kolay hiçbirimizin dayanamayacağı bir eylemdir. Yemekten önce çikolata diye tutturan çocuk ağlama silahını kullanarak evdeki bireylerden birini, yapmayacağı şeyi yapmaya; mesela yemekten önce kendisine çikolata verilmesine ikna edebilir. Çikolatayı veren manüple oldu demektir. Bu tür durumsal manipülasyonları herkes yapar. Başka örnek, bu akşam erken gelirsen ben de seninle kuzeninin düğününe gelirim. Tüm yemeğini bitirirsen baban sana yaş pasta alacak. Yani karşımızdakine istemediği şeyi bu yollarla yaptırırız.
Övmek, ödüllendirmek, mahrum bırakmak, acındırmak, ceza gibi birçok yolla çocuk manipüle edilebilir. Yeni davranış alışkanlıkları kazandırmada bu gereklidir. Aile içinde çocuk henüz kendine bakabilecek yeterlilikte olmadığından, aileye bağımlı olduğundan, aile kendi istediklerini çocuğa yaptırmak için harçlığından kesebilir, elinden telefonunu bilgisayarını alabilir ki çok da sık karşılaşılan durumlar arasındadır. Böylece çocuk ailenin isteğine boyun eğmek zorunda bırakılır; ama aileler bu yolla çocuklarına iyi alışkanlık kazandırmak için yaparlar. Bazen de gerçekten zararlı manipülasyonlar yaşanabilmektedir. Mesela ailede yaşanan ensest durumlar, işsiz bir babanın evde terör estirmesi, ataerkil aile yapısında kız çocuklarının ezilmesi, tutarsız anne babalık gibi çocuk için ciddi manipülasyondur ki onun kişiliğini, ruh ve akıl sağlığını mahveder.
Bir de vücut dili var. Bu iletişimin en büyük yüzdesini kaplar. İletişim kurarken vücut dili, ses ve kelimeleri kullanırız ki % 62 ile vücut dili ilk sıradadır. İstediğini yaptırmak isteyen bir manipülatörün sesini yükselterek karşısındakine istediğini yaptırması gibi, hiç konuşmadan sadece kabalaşarak, omuzlarını dikleştirerek, yüzünü korkutucu ifadeyle doldurarak, gözlerini pörtleterek, yumruğunu havaya kaldırarak da manipüle etmesi mümkündür. Aynı şekilde alaycı bakışlar, aşağılar tavırlar, göz süzmek, yüz çevirmek, küsmek, diş gıcırdatmak, el kol hareketi yapmak da manipülasyon aracı olarak kullanılmaktadır. Uzun zaman dayak yiyen çocuklardan herhangi birinin iyi niyetli el hareketine bile kaçma tepkisi vermesi, nasıl bir manipülasyona maruz kaldığının göstergesidir.
Fatoş Karaoğlu - Malatya