MALATYA BASINININ ÖNCÜSÜ ŞEVKİ SÖZEN (1890 – 03 Mayıs 1946)

Aslen Manastırlı olan Şevki Sözen, tahsilini tamamladıktan sonra Jandarma teşkilatında görev almış ve Yüzbaşı rütbesine kadar yükselmiştir. Birinci Dünya Savaşı ve Millî Mücadele yıllarının sonunda Türkiye Cumhuriyeti kuruldu. Osmanlı Devleti parçalandı, toprakları üzerinde birçok irili ufaklı devletler bağımsızlıklarını ilan ettiler. Anadolu’nun dışında kalan coğrafyalarda doğmuş vatandaşlarımızın doğdukları topraklara dönmeleri artık mümkün değildi. Özellikle devletin çeşitli kademelerinde asker veya sivil memur olarak görev yapanlar uzun savaş yıllarının ardından hasta ve yaralı olarak Anadolu topraklarına çekildiler. Bu insanlarımız, Anadolu’nun çeşitli şehirlerinde yaşayabilecekleri yeni yurtlar edindiler. Şevki Bey de bunlardan biridir.

Şevki Bey, Suriye Cephesinden ayrılıp Anadolu’ya geldiği zaman Malatya’yı kendisine yeni bir vatan olarak seçmiştir. Manastır, Yunanistan sınırları içinde kalınca memleketine dönememiştir. Ancak sağlık sebepleri nedeniyle meslek hayatını Jandarma Yüzbaşılığı rütbesinde sonlandırarak emekliye ayrılmıştır. Harbiye öğrencisiyken haritacılık dersleri almış olan Şevki Bey, Valiliğe bağlı Hususi İdarede harita mühendisi olarak görevlendirilmiştir.

Şevki Bey, aldığı eğitim ve kültürel birikimi nedeniyle Malatya’da ön plana çıkar. Malatya’da neredeyse herkes tarafından tanınan bu vakur fakat zarif şahsiyet, yalnızca resmi görevleriyle değil, insani yönüyle de hafızalarda yer etmiştir. Kısa zamanda ilimizde yayın hayatına yeni başlamış olan Malatya Gazetesinin ve Hizmet Matbaasının müdürlüğüne getirilir.

Onu yakından tanıyanlardan biri olan gazeteci Lütfi Beydağı, Fırat Gazetesi’ndeki “Ufuklar” köşesinde kaleme aldığı yazısında şu dikkat çekici hatırayı paylaşır:

“Malatya’da onu tanımayan yok denecek kadar azdır. Kendisini 16 yıl önce tanımıştım. O zaman bir gazetenin başında bulunan bu vakur fakat nazik emekli yüzbaşı, Orta Okulu yeni bitirmiş bir çocuğu karşısına alarak tartışmalara girecek kadar engin bir sabır gösteriyordu (...)

Fırat’ta başyazar ve müdür bulunurken 936’da birkaç ay beraber çalışmıştık. Bizi ne de olsa birbirimizden uzaklaştırması gereken 25 yıl yaş farkına rağmen ne iyi arkadaştık.”

Bu hatıradan hareketle, Beydağı’nın Sözen’i 1930 yılında tanıdığı, o tarihte kendisinin henüz 15 yaşında olduğu ve aralarındaki 25 yıllık yaş farkı dikkate alındığında Şevki Sözen’in 1890 yılında Manastır’da doğduğu anlaşılmaktadır. Askeri arşivlerde de doğum tarihi 1890 olarak kayıtlıdır.

Malatya basın tarihinin erken dönemlerinde önemli bir rol üstlenen Sözen’in hayatı, şehrin matbuat serüveniyle iç içe ilerlemiştir. Osman Hilmi Bey tarafından 19 Ekim 1923’te kurulan Malatya Gazetesi, birkaç yıl sonra Vilayet Hususi İdaresi’ne devredilerek resmî bir yayın organına dönüşür. Bu süreçte gazete, Vilayet Mektupçusunun denetiminde ve valilik tarafından atanan matbaa müdürleri aracılığıyla yayımlanmaya devam eder.

Zamanla Resmî Malatya adını alan gazete, daha sonra Yeni Malatya ismini alır. Bu dönüşüm sürecinde Yazı İşleri Müdürlüğü görevini yürüten Şevki Bey, matbaa ve gazeteyi devralarak yayın hayatını yeni bir safhaya taşır. 13 Şubat 1930’dan itibaren Yeni Malatya Gazetesi, onun sahipliği ve idaresinde yayımlanır. Bu gazetede gazete adına kaleme alınan başyazıların imza yerine üç yıldız konulduğunu görüyoruz. Şevki Bey yüzbaşı iken emekli olmuştur. Bu yüzden imza yerine üç yıldız kullandığı bilinmektedir.

Basın alanındaki bu dinamizm, 08 Ekim 1932’de gazetenin adının Fırat Gazetesi olarak değiştirilmesiyle yeni bir kimlik kazanır. Bu dönemde Şevki Sözen başyazar olarak görev yapmış, bir süre gazetenin ortakları arasında da yer almıştır.

Soyadı Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle birlikte “Sözen” soyadını alan Şevki Bey, yalnızca bir gazeteci değil, aynı zamanda güçlü kalemi ve hitabet kabiliyetiyle öne çıkan bir fikir adamıdır. Malatya, Yeni Malatya ve Fırat gazetelerinde yayımlanan yazıları, onun düşünce dünyasının derinliğini ve ifade kudretini açıkça ortaya koymaktadır.

Toplumsal ve siyasal hayatta da aktif bir rol üstlenen Sözen, dört yıl boyunca Halkevi Başkanlığı yapmış; resmî bayram ve törenlerde valilik, belediye ve çeşitli kamu kurumları adına konuşmalar gerçekleştirmiştir. Malatya’yı ziyaret eden devlet erkânı huzurunda şehrin meselelerini dile getiren konuşmalar da çoğu zaman ona tevdi edilmiştir. Bu çerçevede özellikle İsmet İnönü’nün Malatya ziyaretlerinde yaptığı konuşmalar dikkat çekicidir.

Siyasi hayatında ise uzun yıllar Cumhuriyet Halk Partisi İl İdare Kurulu Başkanvekilliği görevini yürütmüştür. Ayrıca Malatya Belediye Meclisi üyeliği ve Pütürge İl Genel Meclisi üyeliği gibi görevlerde bulunmuştur. Cumhuriyet Halk Fırkası Kongresi’nde Vilayet İdare Heyeti’ne “Gazeteci Şevki Bey” olarak seçilmesi, O’nun siyasi ve entelektüel ağırlığını göstermesi bakımından önemlidir.

Nitekim bir gazete kaydında şu ifadeler yer almaktadır:

“Cumhuriyet Halk Fırkası Büyük Kongresine mümessil olarak iştirak eden gazetemizin sahip ve muharriri Şevki Bey, Ankara’dan İstanbul’a giderek bir müddet kaldıktan sonra şehrimize avdet eylemişlerdir.”

Bu bilgi, onun Ankara’daki kurultayda Malatya delegesi olarak yer aldığını ve dönemin üst düzey yöneticileriyle temas hâlinde bulunduğunu ortaya koymaktadır.

Hayatının son döneminde Mensucat Fabrikası’nda memur olarak görev yapan Şevki Sözen, aynı zamanda Vilayet Umumi Meclisi’nde Kahta’yı temsil etmekteydi.

03 Mayıs 1946 tarihinde geçirdiği kalp krizi sonucu Malatya’da vefat eden Şevki Sözen, ardında yalnızca gazete sayfalarına sığan yazılar değil; aynı zamanda bir şehrin hafızasına kazınmış güçlü bir fikir ve temsil mirası bırakmıştır.

Malatya’ya yaptığı hizmetlerden dolayı ruhu şad olsun. Allah rahmet eylesin.