Tarihin en önemli dönüm noktalarından biri olan Sevr Antlaşması, 10 Ağustos 1920’de Osmanlı Devleti temsilcileri ile İtilaf Devletleri arasında imzalandı. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından hazırlanan metin, Osmanlı Devleti’nin siyasi, askeri ve ekonomik gücünü büyük ölçüde sınırlandıran hükümler içeriyordu. Türk Tarih Kurumu’nun yayımladığı belgelere göre Sevr metni, 10 Ağustos 1920 tarihinde imzalanmış olmasına rağmen gerekli onay süreçlerinden geçmedi.
Sevr’in en dikkat çekici yönlerinden biri, Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğünü büyük ölçüde ortadan kaldırmayı öngörmesiydi. Antlaşmada Doğu Anadolu’da bir Ermeni devleti kurulmasına yönelik hükümler bulunurken, Kürt bölgeleri için de özerklik ve belirli şartların gerçekleşmesi halinde bağımsızlık ihtimalini içeren düzenlemeler yer aldı. Doğu Trakya ve İzmir bölgesi konusunda da Yunanistan lehine önemli düzenlemeler getirildi. Ayrıca Boğazların uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılması ve Osmanlı Devleti’nin askeri gücünün ciddi biçimde sınırlandırılması öngörülüyordu.
Ancak Sevr’in Türkiye açısından en önemli özelliği, uygulanamamış olmasıdır. İstanbul’daki Meclis-i Mebusan, İngilizler tarafından dağıtıldığı için metni görüşüp onaylayamadı. Padişah da antlaşmayı tasdik etmedi. Ankara’da faaliyet gösteren Büyük Millet Meclisi ise Sevr’i kesin biçimde reddetti. Türk Tarih Kurumu da Sevr’in gerekli onay süreçlerinden geçmediğini ve uluslararası hukuk bakımından yürürlüğe girmiş, uygulanmış bir antlaşma niteliği kazanmadığını belirtiyor.
Sevr’in reddedilmesi, Millî Mücadele’nin siyasi ve askeri hedeflerinin şekillenmesinde önemli bir dönüm noktası oldu. TTK tarafından yayımlanan bir çalışmada da Sevr’in uygulanamamasına rağmen Türk milletinin direniş ruhunu güçlendiren önemli bir etki oluşturduğu belirtiliyor.
Millî Mücadele’nin başarıya ulaşmasının ardından 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalandı. Böylece Sevr’de ortaya konulan ve uygulanamayan düzenlemelerin yerine Türkiye’nin yeni uluslararası statüsünü belirleyen Lozan süreci geldi. Türk Tarih Kurumu da Sevr’in uygulanamadığını ve Lozan ile birlikte Sevr’deki hedeflerin gündemden kaldırıldığını ifade ediyor.
Sevr Antlaşması Neden Önemli?
10 Ağustos 1920’de imzalandı.
Osmanlı Devleti’nin topraklarını ve egemenlik alanını ciddi biçimde daraltmayı öngördü.
Doğu Anadolu, Trakya, İzmir ve Boğazlar konusunda ağır hükümler içerdi.
Osmanlı ordusunun gücünü önemli ölçüde sınırlandırdı.
Ankara’daki Büyük Millet Meclisi tarafından reddedildi.
Gerekli iç onay süreçleri tamamlanmadığı için uygulanmış ve yürürlüğe girmiş bir antlaşma haline gelmedi.
Millî Mücadele’nin siyasi önemini ve bağımsızlık hedefini anlamak açısından önemli bir dönüm noktası oldu.
Lozan Barış Antlaşması, Millî Mücadele sonrasında Türkiye’nin uluslararası alandaki yeni durumunu belirledi.
