Dünya kuru kayısı pazarının başkenti Malatya'da, sektörün geleceğini tehdit eden iklim krizleri ve yönetimsel sorunlar masaya yatırıldı. Bilgi Yolu Eğitim Kültür ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (BİLSAM) tarafından hazırlanan çarpıcı rapor, mevcut üretim modeliyle Malatya kayısısının sürdürülebilir olmadığını ve dünya pazarındaki payımızın giderek eridiğini gözler önüne serdi.
İlkbahar Donları Üreticiyi Canından Bezdirdi
BİLSAM Basın Ofisi'nden paylaşılan raporda, kayısı tarımının giderek kırılganlaşan yapısına dikkat çekildi. Özellikle 2004, 2010, 2014, 2020 ve son olarak 2025 yıllarında yaşanan şiddetli ilkbahar geç donları, üreticiye ağır darbeler vurdu.
Don kaynaklı büyük rekolte kayıpları ve ardından gelen aşırı fiyat dalgalanmaları, üretim planlamasını imkansız hale getirdi. Raporda, gelir istikrarını kaybeden birçok çiftçinin kayısı tarımından koptuğu; son 60 yılda sürekli artış gösteren üretim ivmesinin, son 15 yılda tamamen durağanlaştığı vurgulandı.
Kurtuluş İçin "2035 Perspektifi" Devrede
Sektörü içine düştüğü bu dar boğazdan kurtarmak için 14 kişilik uzman bir yazar kadrosuyla "Malatya Kayısısı Gelecek Stratejileri" başlıklı bir yol haritası hazırlandı. Sadece bir durum tespiti değil, somut bir politika belgesi olan bu raporda, kurtuluş için 5 ana stratejik amaç belirlendi:
-
Don Riskine Karşı Kalkan: İklim krizine bağlı don riskini, kader olmaktan çıkarıp "yönetilebilir bir üretim parametresine" dönüştürmek.
-
Gelir İstikrarı: Arz dalgalanmalarını önleyerek çiftçiye öngörülebilir ve istikrarlı bir kazanç sağlamak.
-
Katma Değerli Üretim: Geleneksel yöntemler yerine kalite, tat indeksi ve yüksek katma değer odaklı modern bir üretim modeline geçmek.
-
Güçlü Koordinasyon: Sektördeki kurumsal kapasiteyi ve kurumlar arası iş birliğini en üst seviyeye çıkarmak.
-
Küresel Marka Değerini Korumak: Pazara giren yeni ülkelere karşı Malatya kayısısının dünyadaki tartışmasız liderliğini ve rekabet gücünü güvence altına almak.
"Stratejik Dönüşüm Artık Ertelenemez"
Söz konusu hedeflere ulaşmak için 26 stratejik hedef ve 16 acil eylem planının oluşturulduğu raporda, tüm Malatya'ya tarihi bir çağrı yapıldı:
"Hiçbir kişi ya da kurum bu devasa sorunların altından tek başına kalkamaz. Malatya kayısısının mevcut üretim ve yönetim modeli bu koşullar altında sürdürülebilir değildir. Sektörün; bilim temelli, iklim duyarlı ve katma değer odaklı bir stratejik dönüşüme ihtiyacı vardır ve bu ihtiyaç kesinlikle ertelenemez!"