Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM) yargı alanında önemli değişiklikler öngören 12. Yargı Paketi için kritik süreç başladı. Adalet Komisyonu'nda kabul edilen kanun teklifinin önümüzdeki günlerde Genel Kurul'da görüşülmesi beklenirken, düzenleme kamuoyunda özellikle infaz sistemi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), bilirkişilik uygulamaları ve "IBAN mağdurları" olarak bilinen kişilere yönelik hükümler nedeniyle yakından takip ediliyor.
Yargının daha hızlı ve etkin işlemesini amaçlayan teklif; ceza yargılamasından hukuk davalarına, idari yargıdan miras hukukuna kadar birçok alanda kapsamlı değişiklikler içeriyor. Özellikle sosyal medyada sıkça gündeme gelen genel af ve infaz affı iddiaları da teklifin Meclis gündemine gelmesiyle yeniden tartışılmaya başlandı.
Genel Kurul süreci başlıyor
TBMM Adalet Komisyonu'nda kabul edilen "Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi", önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu'nda milletvekillerinin görüşüne sunulacak.
Teklifin Genel Kurul'da kabul edilmesinin ardından Cumhurbaşkanı'nın onayına gönderilmesi, Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte ise yürürlüğe girmesi bekleniyor. Düzenlemelerin bir kısmı yayımlandığı tarihte yürürlüğe girerken, bazı maddeler için üç aylık geçiş süreci öngörülüyor.
12. Yargı Paketi hangi düzenlemeleri içeriyor?
Kanun teklifi, yargılama süreçlerinin hızlandırılması ve hukuki uygulamalarda yaşanan sorunların giderilmesine yönelik birçok yeniliği beraberinde getiriyor.
Teklif kapsamında;
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) sistemi yeniden düzenleniyor.
- Miras kalan taşınır ve taşınmazların satış usulleri değişiyor.
- Bilirkişilik sisteminde yeni uygulamalar hayata geçiriliyor.
- Hukuk davalarında duruşmalar arasındaki süre sınırlandırılıyor.
- Dijital delillerin elde edilmesi ve saklanmasına ilişkin yeni kurallar getiriliyor.
- İdare ve vergi mahkemelerinde tek hâkimle görülebilecek davaların kapsamı genişletiliyor.
- Kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak bilinen kişilere yönelik ceza indirimi imkânı tanınıyor.
"IBAN mağdurları" için yeni düzenleme
Teklifte en fazla dikkat çeken maddelerden biri banka hesabını başkalarının kullanımına açan kişilerle ilgili düzenleme oldu.
Son yıllarda özellikle sosyal medya üzerinden "hesabını kirala", "IBAN paylaş, komisyon kazan" gibi vaatlerle çok sayıda kişinin banka hesaplarının suç örgütleri tarafından kullanıldığı ortaya çıkmıştı. Bu nedenle hesap sahipleri ağır cezalarla karşı karşıya kalabiliyordu.
Yeni düzenleme ile suçun organizatörü olmayan, yalnızca banka hesabını kullandıran ve olayın özelliklerine göre daha hafif kusurlu olduğu değerlendirilen kişiler bakımından mahkemelere cezada indirim yapabilme yetkisi tanınıyor.
Ancak düzenleme, dolandırıcılık suçunu planlayan, yöneten veya suçtan asıl kazancı elde eden kişiler için herhangi bir ceza indirimi öngörmüyor.
TBMM Adalet Komisyonu Başkanı Cüneyt Yüksel de düzenlemeye ilişkin yaptığı açıklamada, organize dolandırıcılıkla mücadelede hiçbir geri adım atılmadığını belirterek, değişikliğin yalnızca olayın niteliği gereği farklı değerlendirilmesi gereken kişiler için hazırlandığını ifade etti.
Genel af veya infaz affı yer almıyor
- Yargı Paketi kapsamında en çok merak edilen konuların başında genel af ve infaz düzenlemesi geliyor.
Ancak mevcut teklif incelendiğinde, tüm hükümlüleri kapsayan genel af ya da geniş kapsamlı bir infaz indirimi düzenlemesine yer verilmediği görülüyor.
Bu nedenle sosyal medyada zaman zaman gündeme gelen "genel af geliyor" yönündeki paylaşımlar, teklifin mevcut metniyle örtüşmüyor.
HAGB sistemi yeniden şekilleniyor
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı doğrultusunda Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alan Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) uygulaması yeniden düzenleniyor.
Yeni sisteme göre sanık hakkında iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası verilmesi halinde mahkeme HAGB kararı verebilecek.
Ancak bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, mağdurun uğradığı zararın giderilmesi ve yeniden suç işlemeyeceğine ilişkin mahkemede kanaat oluşması gerekecek.
HAGB kararı verilen kişiler beş yıl boyunca denetim altında tutulacak. Bu süre içerisinde kasıtlı yeni bir suç işlenmemesi ve yükümlülüklere uyulması halinde dava düşecek.
Buna karşılık denetim süresi içinde yeni bir suç işlenmesi veya yükümlülüklerin ihlal edilmesi halinde mahkeme hükmü açıklayabilecek.
Yeni düzenlemeyle birlikte HAGB kararlarına karşı istinaf ve belirli durumlarda temyiz yolu da açılıyor.
Öte yandan işkence, eziyet ve kamu görevlilerinin görevleri sırasında işledikleri kötü muamele suçlarında HAGB uygulanamayacak.
Dijital deliller için yeni uygulamalar
Teklif kapsamında bilgisayar, cep telefonu ve dijital veri incelemelerine ilişkin kurallar da yeniden düzenleniyor.
Cumhuriyet savcısının kararıyla alınan dijital verilerin hakim onayına sunulması zorunlu olacak. Hakim tarafından onay verilmemesi halinde elde edilen kopyalar ve çözülen veriler derhal imha edilecek.
Şifresi çözülen cihazlar ise gecikmeksizin sahiplerine teslim edilecek.
Soruşturma kapsamında elde edilen dijital veriler adli emanette güvenli şekilde muhafaza edilecek ve belirlenen sürelerin sonunda imha edilecek.
Miras satışlarında elektronik ihale dönemi
Türk Medeni Kanunu'nda yapılacak değişiklikle birlikte vesayet altındaki kişilere ait taşınır ve taşınmaz malların satışı elektronik ortama taşınıyor.
Buna göre satış işlemleri, UYAP'a entegre elektronik satış sistemi üzerinden açık artırma yöntemiyle gerçekleştirilecek. Böylece hem satış süreçlerinin hızlandırılması hem de daha şeffaf hale getirilmesi hedefleniyor.
Hukuk davalarında yargılama süresi kısalacak
Teklifte Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda da önemli değişiklikler yer alıyor.
Yeni düzenlemeye göre duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç ayı geçemeyecek. Ancak bilirkişi incelemesi, keşif veya istinabe gibi zorunlu durumlarda hakim gerekçesini açıklayarak daha uzun süre belirleyebilecek.
Ayrıca belirsiz alacak davasına ilişkin mevcut düzenleme yürürlükten kaldırılıyor. Alacağın bir kısmının dava edildiği durumlarda ise talep miktarı tahkikat sona erene kadar bir defaya mahsus artırılabilecek.
İdari yargıda yeni dönem
Kanun teklifi idare ve vergi mahkemelerini de kapsıyor.
Buna göre belirli parasal sınırın altındaki davalar ile bazı disiplin, burs, kredi, lojman ve kamu görevlilerine ilişkin uyuşmazlıklar tek hakim tarafından karara bağlanabilecek.
Bölge idare mahkemelerinin istinaf ve temyiz süreçlerinde de çeşitli değişikliklere gidiliyor.
Amaç yargılamaların hızlandırılması
- Yargı Paketi ile birlikte hem ceza hem de hukuk yargılamalarında yaşanan gecikmelerin azaltılması, dijitalleşmenin artırılması ve mahkemelerin iş yükünün hafifletilmesi amaçlanıyor.
Teklif, Genel Kurul'da kabul edilmesi ve Resmi Gazete'de yayımlanmasının ardından yürürlüğe girecek. Kamuoyunun yakından takip ettiği düzenlemenin Meclis görüşmeleri sırasında yeni maddeler eklenip eklenmeyeceği ise önümüzdeki günlerde netlik kazanacak.