Uzmanlar, iklim değişikliğinin buzulların erimesini hızlandırmasının yanı sıra yüksek dağlık alanlarda kaya, buz ve moloz hareketlerini artırabileceğini belirterek, bu tür afetlerin önceden tespit edilmesi için teknolojik izleme sistemlerinin önemini vurguladı.
Buzul hareketleri felaketin habercisi olabilir
Katmandu Üniversitesi Fen Fakültesi Çevre Bilimleri Bölümü'nden Dr. Mohan Bahadur Chand, Nepal’deki olayın kesin nedeninin araştırıldığını ancak ilk değerlendirmelerde büyük bir çığın Lhende Nehri'ni tıkaması sonucu önemli miktarda suyun biriktiğini ve doğal bariyerin ani şekilde yıkılmasıyla selin meydana geldiğini söyledi.
Chand, buzulların daha hızlı hareket etmesi, yüzeyde çatlakların oluşması, buzul deformasyonu, buzul göllerinin hızla genişlemesi ve göl seviyelerinin yükselmesi gibi belirtilerin bilim insanları tarafından takip edilebileceğini ifade etti.
Uydular ve sensörler tek başına yeterli değil
Chand, uydular, insansız hava araçları, kameralar ve yer sensörlerinin doğal süreçlerdeki değişimleri tespit etmek açısından önemli olduğunu ancak bazı buz ve yamaç hareketlerinin çok kısa sürede gerçekleşebildiğini belirtti. Bu nedenle teknolojik izleme sistemlerinin erken uyarı mekanizmaları ve toplumun afetlere hazırlık kapasitesiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
Innsbruck Üniversitesinden Prof. Dr. Jan Beutel ise bilim dünyasının günümüzde buzullardaki hareketleri ölçme ve bazı afetleri tahmin etme konusunda önemli teknolojik imkanlara sahip olduğunu söyledi. Beutel, uydu görüntüleri, yapay zeka ve sayısal tahmin yöntemlerinin afetlere çok yakın zamanlarda öngörü yapılmasına yardımcı olabildiğini ancak uyduların sürekli görüntü sağlamaması ve bulutluluk gibi faktörlerin önemli sınırlamalar oluşturduğunu ifade etti.
Nepal’deki felaketin boyutu
Nepal’deki selin ardından uydu görüntülerinde Langtang Lirung Dağı yakınlarında büyük bir buzul parçasının koparak vadiye sürüklendiği görüldü. Sel öncesi ve sonrası görüntülerin karşılaştırılması, Trishuli Nehri'nin bazı bölgelerde genişlediğini ve çevredeki yerleşimlerin çamur ile enkaz altında kaldığını ortaya koydu.
Yetkililer, Rasuwa ve çevresindeki felakette 600’den fazla kişinin hayatını kaybettiğini bildirirken, kayıp kişilerin bulunması için arama kurtarma çalışmalarının sürdüğünü açıkladı.
Bilim insanları, iklim değişikliği nedeniyle buzulların ve permafrost alanlarının giderek daha fazla değişime uğradığını belirterek, Himalayalar gibi yüksek riskli bölgelerde erken uyarı altyapısının güçlendirilmesinin önemine işaret ediyor.
