Kayısı yetiştiriciliğinde üretimi sınırlayan en büyük engel olan "ilkbahar geç donları", çiçeklenme döneminin başlamasıyla birlikte risk oluşturmaya devam ediyor. Kışın derin uykusundayken dondurucu soğuklara direnç gösteren kayısı ağaçları, havaların ısınması ve özsuyu faaliyetinin başlamasıyla birlikte savunmasız hale geliyor. Özellikle pembe tomurcuk ve çiçek aşamasında sıcaklığın sıfırın altına düşmesi, mahsulün tamamen yok olmasına neden olabiliyor.
İKİ FARKLI TEHLİKE: HAVA AKIMI VE RADYASYON
Don olayları iki şekilde gerçekleşiyor. Birincisi, soğuk hava dalgasının çukur alanlarda toplanmasıyla oluşuyor ki buna karşı önlem almak neredeyse imkansız. İkincisi ise "radyasyon donu" denilen, toprağın gündüz aldığı ısıyı gece hızla geri vermesiyle oluşan durum. Uzmanlar, özellikle bulutsuz ve sakin gecelerde, güneş doğmadan hemen önceki saatlere dikkat çekiyor. Gökyüzünün açık olduğu geceler, don riskinin en yüksek olduğu zaman dilimi olarak öne çıkıyor.
EN HASSAS DÖNEM: ÇİÇEK VE KÜÇÜK MEYVE
Kayısı ağaçları kışın -25 derecelere dayanabilirken;
- Pembe tomurcuk döneminde -5 derecede,
- Tam çiçeklenme döneminde -2 derecede,
- Küçük meyve safhasında ise sadece -1 derecede ağır hasar alabiliyor.
Hücre içindeki suyun donmasıyla dokuların parçalandığı bu süreçte, sıcaklığın aniden düşmesi zararın boyutunu daha da artırıyor.
DAYANIKLI ÇEŞİTLER HANGİLERİ?
Yapılan araştırmalara göre, Malatya’nın meşhur kayısı çeşitleri arasında dona dayanıklılık farkları bulunuyor. Kabaaşı, Şekerpare ve Alyanak çeşitleri donlara karşı daha dirençli (toleranslı) bulunurken; bölgenin en yaygın çeşidi olan Hacıhaliloğlu don olaylarına karşı daha hassas bir yapı sergiliyor. Dayanıklı çeşitlerin hücrelerinde "antifriz" görevi gören şeker oranının daha yüksek olduğu belirtiliyor.
ÜRETİCİYE TAVSİYE: GÖZLEM ŞART
Dokulardaki kararma, don zararının en basit ve net göstergesi olarak kabul ediliyor. Uzmanlar, don riski olan gecelerde hava tahminlerinin yakından izlenmesini ve kültürel uygulamaların (sulama, gübreleme) ağacı güçlü tutacak şekilde planlanmasını öneriyor. Unutulmamalıdır ki; zayıf ağaçlar soğuğa karşı çok daha çabuk pes ediyor.