Raporu hazırlayan BİLSAM’ın Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. İbrahim Gezer Malatyasöz Gazetesini ziyaret ederek rapor hakkında bilgiler verdi.
Rapora göre Malatya kayısı sektörü yalnızca iklim olayları nedeniyle değil, aynı zamanda yapısal sorunlar nedeniyle de ciddi bir kırılganlık yaşıyor. Özellikle son 20 yılda yaşanan 2004, 2010, 2014, 2020 ve 2025 don olayları, üretimde büyük kayıplara yol açarak sektörün risklere ne kadar açık olduğunu ortaya koydu.
Raporda en dikkat çeken tespitlerden biri ise don olaylarının artık istisnai bir afet değil, üretim sisteminin sürekli bir riski haline gelmesi. Özellikle 2025 yılında yaşanan geniş çaplı don felaketinin, mevcut üretim modelinin sürdürülebilir olmadığını açık biçimde ortaya koyduğu vurgulandı.
“Mevcut sistem sürdürülebilir değil”
Raporun sonuç bölümünde Malatya kayısı üretiminin erken çiçeklenen sınırlı sayıda çeşide dayanması, küçük ve parçalı arazi yapısı, bakım ve yenileme yatırımlarının yetersizliği gibi sorunların üretimi iklim risklerine karşı çok daha hassas hale getirdiği belirtildi.
Uzmanlara göre bu durum yalnızca üretimi değil, Malatya kayısısının yıllardır oluşturduğu küresel marka değerini de tehdit ediyor. Üretimde sürekliliğin sağlanamaması halinde Malatya’nın dünya kayısı pazarındaki güçlü konumunun zayıflayabileceği ifade edildi.
“2025 donu bir dönüm noktası”
Raporda 2025 yılında yaşanan don olayının Malatya kayısı sektörü için bir dönüm noktası olduğu vurgulanarak şu değerlendirmeye yer verildi:
• Don riskinin üretim planlamasının merkezine alınması
• Üretimde istikrarın sağlanması
• Katma değerli üretim modeline geçilmesi
• Kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi
Bu adımların atılmaması halinde kayısı sektörünün küresel rekabet gücünün ciddi şekilde zayıflayabileceği belirtildi.
Kayısı için yeni bir kurumsal yapı önerisi
Raporda ayrıca sektörün sorunlarının çözümü için bilim temelli ve kurumsal bir yapılanma gerektiği ifade edildi. Bu kapsamda Kayısı Araştırma ve Geliştirme Vakfı’nın yeniden aktif hale getirilmesi veya yeni bir kurumsal yapı oluşturulmasının kritik bir ihtiyaç olduğu vurgulandı.
“Artık tercih zamanı”
Raporda son olarak Malatya kayısı sektörünün önemli bir yol ayrımında olduğu ifade edilerek şu mesaj verildi:
“Ya her don felaketinden sonra geçici çözümlerle yolumuza devam edeceğiz ya da bilimsel veriler ışığında iklim riskini merkeze alan köklü bir dönüşüm başlatacağız.”
Uzmanlara göre bu dönüşüm sağlanamazsa yalnızca üreticiler değil, Türkiye’nin tarımsal ihracatı da ciddi risklerle karşı karşıya kalabilir.
