Malatya’nın Hekimhan ilçesinde bulunan Taşhan, yalnızca tarihi mimarisiyle değil, üzerinde taşıdığı yaklaşık 800 yıllık kitabe ile de dikkat çekiyor. Üç farklı dilde yazılan kitabe, yapının geçmişine ilişkin önemli bilgiler sunarken, Anadolu’da farklı kültür ve inançların bir arada yaşadığı dönemlere dair de önemli bir belge niteliği taşıyor.
800 Yıllık Kitabe Üç Dilde Yazıldı
Taşhan’ın giriş bölümünde yer alan önemli kitabelerden ilki Ermenice, Arapça ve Süryanice olarak yazıldı. Kitabede yer alan bilgilere göre yapı, 1218 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykavus döneminde inşa edildi.
Kitabede, hana adını veren ve yapının yaptırılmasını sağlayan kişinin ise Ebusalim Bin Ebu-l Hasan Ela-Şamas El Hekim El Malati olduğu belirtiliyor. Döneminin tanınmış doktorlarından olduğu aktarılan bu kişinin yaptırdığı han, yüzyıllar boyunca bölgedeki önemli yapılardan biri olmayı sürdürdü.
“Malatya Vesikası” Olarak Nitelendiriliyor
Fırat Üniversitesi Sanat Tarihi Profesörü Dr. İsmail Aytaç, Hekimhan Taşhan’da bulunan üç dilli kitabenin Türk-İslam tarihi açısından son derece önemli olduğunu belirtiyor.
Aytaç’a göre dünyada iki dilli kitabelere çok sayıda örnek bulunurken, üç dilli kitabeler oldukça nadir. Bu kapsamda Mısır ve Hititler arasındaki savaşı anlatan Kadeş Anlaşması ile Letoon Antik Kenti’nden çıkarılan Likçe, Aramice ve Grekçe kitabe önemli örnekler arasında gösteriliyor.
Taşhan’daki kitabenin ise Türk-İslam dönemi açısından dikkat çekici bir örnek olduğu ifade ediliyor. Süryanice, Ermenice ve Arapça kaleme alınan kitabenin, Anadolu’da farklı kültürlerin ve inançların bir arada yaşama tecrübesini göstermesi bakımından ayrı bir öneme sahip olduğu değerlendiriliyor.
Bu özelliği nedeniyle kitabe, “Malatya Vesikası” olarak nitelendiriliyor.
Taşhan’ın Tarihi Yüzyıllara Uzanan Mimarisinde Saklı
Taşhan’ın mimari yapısı da dönemin özelliklerini yansıtıyor. Hanın ön bölümünde kare planlı bir avlu bulunurken, avlunun çevresinde çeşitli odalar sıralanıyor. Avlunun arka bölümünde ise dikdörtgen planlı ve kendi içerisinde üç bölüme ayrılan kapalı bir hol yer alıyor.
Giriş kapısının iki yanında bulunan köşe odaları kare planlı olarak inşa edilirken, odaların içerisinde ocaklar bulunuyor. Yan odaların üzeri kaburgalı beşik tonozlarla örtülüyor. Kapalı bölümün batı duvarını destekleyen payandalar ve yan duvarlarda bulunan çörtenler de yapının dikkat çeken mimari unsurları arasında yer alıyor.
Taşhan’da Selçuklu ve Osmanlı İzleri Bir Arada
Taşhan’da yalnızca Selçuklu dönemine ait izler bulunmuyor. Yapının ikinci önemli kitabesi Arapça olarak kaleme alınmış ve Alaaddin Keykubat döneminde avlulu bölümün yapıldığını ortaya koyuyor.
Üçüncü kitabe ise Osmanlı döneminde gerçekleştirilen onarıma ilişkin bilgiler taşıyor. 1661 yılına tarihlenen bu kitabe, IV. Mehmed’in saltanat dönemine denk geliyor.
Böylece Taşhan, farklı dönemlerin izlerini aynı yapı içerisinde bir araya getiriyor.
2006-2009 Yıllarında Restore Edildi
Yaklaşık sekiz asırlık geçmişe sahip olan Taşhan, zaman içerisinde çeşitli müdahaleler görmesine rağmen günümüze kadar ulaşmayı başardı. Yapı, 2006-2009 yılları arasında Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından restore edildi.
Bugün Hekimhan’ın tarihi kimliğinin önemli unsurlarından biri olan Taşhan, özellikle üç dildeki kitabesiyle Malatya’nın kültürel mirası içerisinde özel bir yere sahip bulunuyor.
Uzmanların “Malatya Vesikası” olarak değerlendirdiği yaklaşık 800 yıllık kitabe, yalnızca bir yapının geçmişini anlatmakla kalmıyor; Anadolu’da farklı dillerin, kültürlerin ve inançların bir arada bulunduğu tarihsel sürecin de önemli tanıklarından biri olarak öne çıkıyor.
Malatya’nın tarihi ve kültürel mirasından daha fazla haber için Malatya Söz’ü takip etmeye devam edin.
