Mutfaklarda hazırlanan yemeklerden alışveriş sırasında alınan ürünlere kadar pek çok gıda, çeşitli nedenlerle tüketilmeden çöpe atılabiliyor. Gıda israfı yalnızca yiyeceklerin kaybedilmesi anlamına gelmiyor; aynı zamanda aile bütçesini, su ve enerji kullanımını, üretim için harcanan emeği de etkiliyor.
Türkiye genelinde paylaşılan araştırma verilerinde, en çok israf edilen ürün gruplarının başında taze meyve ve sebzeler geliyor. Araştırmada meyve ve sebzelerin israf oranı yüzde 39,7 olarak aktarılırken ekmek yüzde 32,5 ile ikinci sırada yer alıyor. Süt ve süt ürünlerinde ise oran yüzde 15,1 olarak belirtiliyor.
Bu rakamlar Türkiye geneline ilişkin verileri yansıtıyor. Malatya’daki hanelerde hangi gıdaların ne miktarda çöpe gittiğini gösteren güncel ve resmî bir yerel istatistik bulunmadığından, söz konusu oranları doğrudan kentteki tüketim alışkanlıklarının göstergesi olarak değerlendirmek doğru olmayacaktır.
Alışveriş alışkanlıkları israfı artırabiliyor
Gıda israfının nedenleri arasında ihtiyaçtan fazla alışveriş yapmak, ürünleri uygun koşullarda saklamamak ve yiyecekleri zamanında tüketememek bulunuyor. Özellikle çabuk bozulabilen sebze ve meyvelerin gereğinden fazla alınması, ürünlerin bir kısmının kullanılmadan atılmasına yol açabiliyor.
Ekmek de evlerde israf edilen gıdalar arasında öne çıkıyor. İhtiyaçtan fazla ekmek alınması ve kalan ekmeğin değerlendirilmemesi, önlenebilir kayıplara neden olabiliyor. Benzer şekilde, buzdolabında unutulan veya son tüketim tarihi takip edilmeyen ürünler de çöpe gidebiliyor.
Uzmanların önerdiği temel adımlar arasında alışverişe listeyle çıkmak, öğünleri önceden planlamak, ürünleri uygun koşullarda saklamak ve önce tüketilmesi gereken gıdaları görünür bir yerde tutmak yer alıyor. Artan yemeklerin güvenli saklama koşullarına uygun biçimde değerlendirilmesi de israfı azaltmaya yardımcı olabiliyor.
Malatya’da gıda israfına karşı eğitim çalışmaları
Malatya’da da gıda kaybı ve israfının önlenmesine yönelik çalışmalar yürütülüyor. Ekim 2026’da kentte 70 okulda 113 etkinlik düzenlendiği ve bu faaliyetlerle 4 bin 787 öğrenciye ulaşıldığı bilgisi paylaşıldı. Eğitim çalışmalarında gıdanın değerinin anlaşılması ve israfın önlenmesi konusunda farkındalık oluşturulması hedefleniyor.
Okullarda verilen eğitimlerin yanı sıra ailelerin günlük yaşamda uygulayacağı küçük değişiklikler de önem taşıyor. Alışveriş öncesinde evdeki ürünlerin kontrol edilmesi, yalnızca ihtiyaç kadar yiyecek hazırlanması ve artan gıdaların uygun biçimde değerlendirilmesi bu adımlar arasında bulunuyor.
Malatya’da gıda israfının boyutunu ortaya koyacak güncel ve kapsamlı bir yerel araştırma ise konunun kent özelinde daha net değerlendirilmesini sağlayabilir. Böyle bir çalışma, hangi ürünlerin daha çok israf edildiğini ve kayıpların hangi aşamalarda meydana geldiğini belirlemeye yardımcı olabilir.
Gıda israfını azaltmak için büyük değişiklikler yapmak gerekmiyor. Planlı alışveriş, doğru saklama ve tüketim alışkanlıkları hem ev bütçesini korumaya hem de sofraya ulaşan gıdanın çöpe gitmesini önlemeye katkı sağlayabilir.
