Bayram günlerinde büyüklerin sık sık dile getirdiği “Nerede o eski bayramlar?” sözü, Malatya’da yıllarca yaşatılan gelenekleri yeniden gündeme getiriyor. Günümüzde birçok alışkanlık değişse de, geçmişte bayram öncesi yaşatılan “arefe suyu” geleneği hâlâ hafızalardaki yerini koruyor.
Eskiden Malatya’da bayram hazırlıkları günler öncesinden başlardı. Çarşılarda alışveriş yoğunluğu yaşanır, çocuklara yeni bayramlıklar alınırdı. Hazır kıyafetlerin yaygın olmadığı dönemlerde ise aileler terzilere giderek bayramlık diktirirdi.
Evlerde büyük temizlik yapılır, bayram sofraları için hazırlıklar günler öncesinden başlardı. Baklavalar açılır, börekler hazırlanır, yaprak sarmaları sarılırdı.
Hamamlar Arefe Günü Dolup Taşardı
Malatya’da eski bayram geleneklerinin en dikkat çekenlerinden biri ise “arefe suyuna girmek” olarak bilinen gelenekti. Arefe günü çocuklar ve büyükler yıkanır, bunun hem manevi temizlik hem de yenilenme anlamı taşıdığına inanılırdı.
Halk arasında çocukların arefe suyuna girdikten sonra “bir arpa boyu uzadığı” yönündeki inanış da yıllarca anlatıldı. O dönemlerde özellikle hamamlarda arefe günü yoğunluk oluştuğu, birçok kişinin bayrama bu gelenekle hazırlandığı ifade ediliyor.
Bayram Sabahı Sokaklar Çocuk Sesleriyle Dolardı
Bayram sabahı erken saatlerde bayram namazına gidilir, ardından mezarlık ziyaretleri yapılırdı. Kabir ziyaretlerinde dualar edilir, geçmişler yad edilirdi.
Namaz sonrası ise çocukların bayram heyecanı başlardı. Bayramlıklarını giyen çocuklar mahalle mahalle dolaşır, komşuların kapısını çalarak şeker, lokum ve harçlık toplardı.
Eskiden birçok evde harçlıkların mendil içinde verildiği, çocukların utandırılmadan sevindirilmeye çalışıldığı da anlatılan gelenekler arasında yer alıyor.
Bayram Sofraları Ayrı Bir Önem Taşırdı
Malatya’da bayram sofraları da geçmişte büyük önem taşıyordu. İçli köfte, analı kızlı, yaprak sarması, kiraz yaprağı sarması ve çeşitli et yemekleri sofraların vazgeçilmezleri arasında yer aldı.
Ev yapımı baklavalar ve şerbetli tatlılar ise bayram ziyaretine gelen misafirlere mutlaka ikram edilirdi. Kalabalık aile sofraları, eski bayramların unutulmayan görüntülerinden biri olarak hafızalarda kaldı.
Küsler Barışırdı
Eski bayramlarda akraba ve komşu ziyaretleri büyük önem taşırdı. Gençler önce aile büyüklerini ziyaret eder, ardından mahalledeki komşuların kapısını tek tek çalardı.
Bayramlar aynı zamanda kırgınlıkların sona erdiği günler olarak görülürdü. Küslüklerin bittiği, insanların yeniden bir araya geldiği bu günler toplumsal birlikteliğin en güçlü yaşandığı zamanlar arasında gösteriliyordu.
Teknolojinin gelişmesi ve şehir yaşamının değişmesiyle birlikte eski bayram geleneklerinin önemli bir bölümü artık eskisi kadar yaşatılmıyor. Ancak Malatya’da geçmiş bayramları yaşayanların anlattıkları, eski bayramların neden hâlâ özlemle hatırlandığını da ortaya koyuyor.