Bugün dünya kayısı başkenti olarak bilinen Malatya, tarihin tozlu sayfalarında eşine az rastlanır bir ayakta kalma mücadelesi barındırıyor. 1515 yılında Osmanlı idaresine giren şehir, 16. yüzyılın sonlarında başlayan büyük kaosla adeta haritadan silinme noktasına gelmişti.
Malatya’yı Sarsan "Büyük İsyan": 50 Bin Kişiyle Geldiler
1577 yılında Suriye’den yükselen bir isyan dalgası, Malatya’nın kapılarına dayandı. Kendisini Şah İsmail olarak tanıtan bir sahtekârın peşine takılan 50 bin kişilik grup, Malatya yöresindeki Türkmenlerin de katılımıyla bölgeyi ateşe verdi. Osmanlı’nın bastırmakta zorlandığı bu hareket, şehrin huzurunu kökten sarstı.
Kıziroğlu Mustafa ve Arapgir Katliamı
1580’li yıllarda ise sahneye ünlü Celali liderleri çıktı. Malatya ve Sivas çevresini haraca bağlayan Kıziroğlu Mustafa, halkı canından bezdirdi. Özellikle Arapgir’de yaşananlar tarihe kara bir leke olarak geçti: Yüzlerce ev yakıldı, halk hayatta kalabilmek için dağlara sığınmak zorunda kaldı.
Eski Malatya’dan (Battalgazi) Neden Kaçtılar?
Bir zamanlar bölgenin en görkemli şehri olan Eski Malatya, 1838 yılında geri dönülemez bir değişim yaşadı. Osmanlı komutanı Hafız Paşa, karargâhını Malatya’ya taşıyınca orduya yer bulmak için halkın evlerine el konuldu.
Kader Anı: 1839 Nizip Savaşı
Ordu savaşa gitmek üzere şehirden ayrıldığında, geriye harabe bir şehir kaldı. Evleri talan edilen ve düzeni bozulan halk, bir daha geri dönmemek üzere bağlık ve bahçelik olan Asbuzu bölgesine göç etti. Bugün "Merkez" dediğimiz modern Malatya’nın temelleri işte bu hüzünlü göçle atıldı.
300 Kişiden 200 Bine Uzanan Direniş
1530 yılında sadece 300 kişilik bir nüfusa sahip olan Malatya, yaşadığı tüm yağma ve isyanlara rağmen pes etmedi. 1890’lı yıllara gelindiğinde nüfusunu 200 binin üzerine çıkararak Anadolu’nun en güçlü kalelerinden biri olduğunu kanıtladı. Kurtuluş Savaşı’nda hiç işgal görmeyen nadir şehirlerden biri olan Malatya, 1924 yılında il statüsü kazanarak modern Türkiye’nin parlayan yıldızı oldu.
