Şahinbey ilçesine bağlı Tışlaki Mahallesi’nde bulunan tarihi yapı, uzun yıllar kullanılmadan bekledikten sonra Pekmezci ailesi tarafından Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’ne bağışlandı. Yaklaşık 1,5 yıl süren restorasyon çalışmalarının ardından yeniden hayat bulan yapı, 2023 yılında Kayna Sabun ve Pekmez Müzesi olarak ziyaretçilerini ağırlamaya başladı.
Geleneksel üretimin izleri müzede yaşatılıyor
Geçmişte sabunhane olarak kullanılan tarihi handa, zeytinin zeytinyağına ve sabuna, üzümün ise pekmeze dönüşme süreci çeşitli araç ve materyallerle anlatılıyor. Ziyaretçiler, geçmişte üretimde kullanılan mengenelerden zeytinyağının muhafaza edildiği kuyulara kadar çok sayıda tarihi ekipmanı inceleyebiliyor.
Müzenin pekmez bölümünde ise Gaziantep’in üzüm üretimi ve pekmez geleneği ele alınıyor. Geçmiş dönemlerde kullanılan “şerbet evi”, “tort”, “mahsere” ve “tekedene” gibi araçlar aracılığıyla üzümün işlenerek pekmeze dönüştürülme aşamaları ziyaretçilere aktarılıyor.
Müze çalışmaları kapsamında Gaziantep ve çevresindeki köylerde araştırmalar yapılarak geçmişte kullanılan üretim araçları bir araya getirildi. Böylece tarihi handa yalnızca eserlerin sergilendiği bir alan oluşturulmakla kalmadı, kentin üretim kültürünün gelecek kuşaklara aktarılması da amaçlandı.
Ziyaretçiler üretim sürecini deneyimliyor
Müzede geleneksel üretim yöntemleri yalnızca anlatımlarla sınırlı tutulmuyor. Dijital sunumlar ve görsel materyallerle desteklenen sergilerin yanı sıra düzenlenen atölyelerde ziyaretçilere bazı üretim aşamalarını uygulamalı olarak deneyimleme imkanı da sunuluyor.
“Burası 400 yıllık tarihi bir sabunhane”
Müze rehberi Ayşegül Aksu, tarihi yapının yaklaşık 400 yıllık olduğunu belirterek, yapının geçmişte sabunhane olarak kullanıldığını söyledi. Aksu, 2021 yılında Pekmezci ailesi tarafından belediyeye bağışlanan yapının restorasyonun ardından 2023’te ziyarete açıldığını ifade etti.
Aksu, müzede hem sabun hem de pekmez üretiminin geçmişten günümüze uzanan hikayesinin anlatıldığını belirterek, ziyaretçilerin üzümün pekmeze, zeytinyağının ise sabuna dönüşme aşamalarını görebildiğini kaydetti.
Geleneksel sabun yapımının ayrıntıları
Sabun üretiminde temel olarak yağ, su, tuz ve kostik kullanıldığını aktaran Aksu, tarihi handa özellikle zeytinyağlı sabun üretiminin yapıldığını anlattı. Gaziantep ve çevresinin zeytin üretimi açısından önemli bir bölge olduğunu belirten Aksu, özellikle Nizip’in zeytinyağlı sabunlarının geçmişten bu yana bilindiğini ifade etti.
Geleneksel yöntemde malzemelerin bir araya getirilmesinin ardından sabunun yaklaşık iki gün kaynatıldığını belirten Aksu, istenilen kıvama ulaşan ürünün döküm alanına taşındığını söyledi. Burada kesim ve mühürleme işlemlerinin yapıldığını aktaran Aksu, sabunların daha sonra “tenanir” adı verilen kulelerde 6 ila 9 ay boyunca bekletilerek kurutulduğunu kaydetti.
Yaklaşık dört asırlık tarihiyle dikkat çeken yapı, bugün hem mimari geçmişi hem de Gaziantep’in geleneksel üretim kültürünü bir arada görmek isteyen ziyaretçileri ağırlıyor.
