Yargı sisteminde kapsamlı değişiklikler içeren 12. Yargı Paketi, TBMM Adalet Komisyonu'nda kabul edilerek yasama sürecinin önemli bir aşamasını tamamladı. Düzenleme, önümüzdeki günlerde Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu'nda ele alınacak. Genel Kurul'da kabul edilmesinin ardından Cumhurbaşkanı'nın onayıyla Resmi Gazete'de yayımlanacak ve yürürlüğe girecek.
Teklif, hem ceza hem de hukuk yargılamalarında önemli değişiklikler getirirken, vatandaşların uzun süredir gündeminde olan infaz sistemi ve "IBAN mağdurları" olarak bilinen kesime yönelik düzenlemeleri de içeriyor.
12. Yargı Paketi Ne Zaman Çıkacak?
Komisyondan geçen teklifin kısa süre içerisinde TBMM Genel Kurulu'nda görüşülmesi bekleniyor. Meclis'teki görüşmeler tamamlandıktan sonra Cumhurbaşkanı'nın onayına sunulacak olan teklif, Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte yürürlüğe girecek.
Kesin yürürlük tarihi ise Genel Kurul sürecinin tamamlanmasının ardından belli olacak.
12. Yargı Paketi'nde Hangi Düzenlemeler Yer Alıyor?
Kanun teklifinde vatandaşları yakından ilgilendiren birçok önemli başlık bulunuyor. Düzenlemenin öne çıkan maddeleri şöyle:
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) sisteminin yeniden düzenlenmesi
- Miras kalan taşınmazların elektronik ortamda satışına ilişkin yeni kurallar
- Bilirkişilik sisteminde değişiklikler
- Hukuk davalarında duruşma sürelerinin sınırlandırılması
- Dijital deliller ve bilgisayar kayıtlarının saklanmasına ilişkin yeni hükümler
- Hakim ve savcı yardımcılarının eğitim süreçlerine yönelik düzenlemeler
- İdare mahkemelerinde tek hakimle görülecek dava kapsamının genişletilmesi
- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisine ilişkin değişiklikler
- Tazminat hesaplamaları ve faiz uygulamalarında yeni esaslar
- IBAN mağdurlarına yönelik ceza indirimi imkanı
HAGB Uygulaması Baştan Düzenleniyor
Teklif kapsamında Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı doğrultusunda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) sistemi yeniden şekillendiriliyor.
Yeni düzenlemeye göre;
- 2 yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası alan sanıklar için HAGB kararı verilebilecek.
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış olması gerekecek.
- Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi şartı aranacak.
- Sanık 5 yıl boyunca denetim altında tutulacak.
- Denetim süresinde yeni kasıtlı suç işlenmemesi halinde dava düşecek.
- Yükümlülüklerin ihlal edilmesi durumunda mahkeme hükmü açıklayabilecek.
Bunun yanında HAGB kararlarına karşı istinaf ve bazı durumlarda temyiz yolu da açılıyor.
İşkence ve Kötü Muamele Suçlarında HAGB Uygulanmayacak
Yeni düzenlemeye göre işkence, eziyet ve kamu görevlilerinin görev sırasında işlediği kötü muamele suçlarında HAGB kararı verilemeyecek. Böylece insan haklarını ilgilendiren ağır suçlarda bu uygulamanın önü tamamen kapatılıyor.
IBAN Mağdurlarına Ceza İndirimi Geliyor
Paketin en dikkat çeken düzenlemelerinden biri de kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak bilinen kişilere yönelik oldu.
Yeni düzenleme kapsamında;
Banka hesabını maddi kazanç karşılığında kullandıran ancak dolandırıcılık organizasyonunun asli faili olmayan kişiler bakımından mahkemelere daha esnek değerlendirme yapma imkanı tanınıyor.
Ancak düzenleme;
- Organize dolandırıcılığı planlayan,
- Suç örgütlerini yöneten,
- Vatandaşları dolandıran,
- Suçtan asıl kazancı sağlayan kişileri kapsamıyor.
Bu kişiler hakkında mevcut cezai yaptırımlar aynen uygulanmaya devam edecek.
Genel Af veya İnfaz Affı Var mı?
Kamuoyunda en çok merak edilen konuların başında genel af iddiaları geliyor.
Mevcut kanun teklifinde genel af ya da tüm hükümlüleri kapsayan geniş kapsamlı bir infaz affı bulunmuyor.
Bu nedenle sosyal medyada dolaşan "af çıkıyor" yönündeki iddiaların teklif metninde karşılığı yer almıyor.
Miras Kalan Taşınmazlar Artık Elektronik Ortamda Satılabilecek
Türk Medeni Kanunu'nda yapılacak değişiklikle birlikte vesayet altındaki kişilere ait taşınır ve taşınmaz malların satış işlemleri UYAP'a entegre elektronik satış sistemi üzerinden açık artırma yöntemiyle gerçekleştirilecek.
Bu uygulamanın hem şeffaflığı artırması hem de satış süreçlerini hızlandırması hedefleniyor.
Bilgisayar Verileri İçin Yeni Güvence
Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan değişiklikle dijital delillerin korunmasına ilişkin yeni hükümler getiriliyor.
Buna göre;
- Bilgisayar kayıtlarının kopyalanması,
- Dijital verilerin çözülmesi,
- Elde edilen kayıtların saklanması,
- Belirli süre sonunda imha edilmesi
kanunla ayrıntılı şekilde düzenleniyor.
Kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı verilmesi gibi durumlarda belirlenen sürelerin sonunda veriler savcılık gözetiminde imha edilecek.
Hukuk Davalarında Süreler Kısalıyor
Teklif, hukuk yargılamalarının daha hızlı sonuçlandırılmasını amaçlıyor.
Yeni düzenlemeye göre duruşmalar arasındaki süre normal şartlarda 3 ayı geçemeyecek. Ancak bilirkişi incelemesi veya istinabe gibi zorunlu nedenlerin bulunması halinde hakim gerekçesini açıklayarak daha uzun süre belirleyebilecek.
İdare Mahkemelerinde Tek Hakim Dönemi Genişliyor
Yeni düzenleme ile idare mahkemelerinde tek hakim tarafından görülebilecek davaların kapsamı önemli ölçüde artırılıyor.
Belirli parasal sınırın altındaki birçok idari dava artık tek hakim tarafından sonuçlandırılabilecek. Böylece yargılama süreçlerinin hızlandırılması hedefleniyor.
Hakim ve Savcı Yardımcılarına Yeni Eğitim Sistemi
Hakimler ve Savcılar Kanunu'nda yapılan değişiklikle hakim ve savcı yardımcılarının eğitim programları yeniden düzenleniyor.
Adaylara;
- Anayasa hukuku,
- İnsan hakları,
- Ceza hukuku,
- Özel hukuk,
- İdare hukuku,
- Vergi hukuku,
- Karar yazımı,
- Duruşma yönetimi,
- Mesleki etik
gibi birçok alanda kapsamlı eğitim verilecek.
12. Yargı Paketiyle Amaç Ne?
Hükümetin hazırladığı düzenlemenin temel hedefi;
- Yargılamaların hızlandırılması,
- Dijitalleşmenin artırılması,
- Hukuki belirsizliklerin giderilmesi,
- Mahkemelerin iş yükünün azaltılması,
- Vatandaşların adalete erişiminin kolaylaştırılması
olarak öne çıkıyor.
TBMM Genel Kurulu'ndaki görüşmelerin ardından teklifin yasalaşması halinde Türkiye'nin ceza ve hukuk yargılamasında birçok önemli uygulama değişikliğe uğrayacak. Özellikle HAGB sistemi, dijital deliller, elektronik satış uygulamaları ve IBAN mağdurlarına ilişkin düzenlemelerin kamuoyunda geniş yankı uyandırması bekleniyor.