Malatya’nın geçmişine ışık tutan tarihi bilgiler, kentin ilk gazete bayisinin hikâyesini yeniden gündeme getirdi. Yaklaşık bir asır önce faaliyet gösteren küçük bir kırtasiye dükkânı, uzun yıllar boyunca Malatya’da gazete satışının tek adresi oldu. Kağıtçı Halil olarak tanınan Eyyüp Oğlu Halil’in işlettiği dükkân, 1943 yılına kadar kentte gazete almak isteyen vatandaşlara hizmet verdi.

İLK GAZETE BAYİİ VALİLİK YAKININDA AÇILDI

“Mektep Pazarı – Neşriyat ve Kırtasiye – Eyyüp Oğlu Halil” tabelasını taşıyan iş yeri, eski Valilik binasının yakınında, dönemin belediye binasının karşısında ve Halk Bankası’nın yanında bulunuyordu. Söğütlü Camii yönüne uzanan sokak içerisinde yer alan dükkânın işletmecisi Halil’in Tecde’den olduğu biliniyordu.

Küçük bir dükkân olmasına rağmen kent yaşamında önemli bir yere sahip olan iş yeri, Malatyalıların gazete ve yayınlara ulaşabildiği başlıca merkezdi. Dükkânın tabelasını ve dış görünümünü gösteren eski fotoğrafın günümüze kadar ulaşması da Malatya’nın basın geçmişine ilişkin önemli bir görsel belge niteliği taşıyor.

GAZETELER MALATYA’YA TRENLE 3-5 GÜNDE GELİYORDU

O yıllarda gazetelerin Malatya’ya ulaşması günümüzdeki gibi hızlı değildi. Gazeteler tren yoluyla kente gönderiliyor, yolculuk ve dağıtım süreci üç ila beş günü buluyordu. Buna rağmen gazeteler, okurlar tarafından yakından takip ediliyor ve kentteki gündemin oluşmasında etkili oluyordu.

Gazeteyi alan vatandaşlar, yalnızca haberleri okumakla yetinmiyor, şehirdeki buluşma noktalarında gelişmeleri değerlendirerek fikir alışverişinde bulunuyordu. Böylece gazete bayisi, Malatya’da bilgiye ulaşmanın yanı sıra sosyal hayatın da önemli parçalarından biri haline geliyordu.

HIFZI BABA’NIN KAHVESİ GÜNDEMİN MERKEZİYDİ

Gazetelerin okunduğu ve gündemin tartışıldığı yerlerin başında Çınarlı Camii avlusunda bulunan Hıfzı Baba’nın kahvesi geliyordu. Daha sonraki yıllarda Vakıf İşhanı’nın bulunduğu alanda hizmet veren kahvehane, eğitimli kesimi, esnafı ve kentin ileri gelenlerini bir araya getiriyordu.

Diyarbakır’da kadınların el emeği gastronomi fuarında görücüye çıktı
Diyarbakır’da kadınların el emeği gastronomi fuarında görücüye çıktı
İçeriği Görüntüle

Burada din, kültür, tarih, siyaset, ticaret ve günlük gelişmeler üzerine sohbetler gerçekleştiriliyordu. İkinci Dünya Savaşı yıllarında dünyada yaşanan gelişmeler de kahvehanede konuşulan konular arasındaydı. 6 Şubat 2023 depremlerinde yıkılan Vakıf İşhanı’nın bulunduğu alan, geçmişte Malatya’nın sosyal ve kültürel yaşamında önemli bir buluşma noktası olarak öne çıkıyordu.

1945 SONRASINDA GAZETE BAYİLERİNİN SAYISI ARTTI

Malatya’da gazete satışında yeni bir dönem, 1945 yılından sonra başladı. Çok partili siyasi hayata geçiş süreciyle birlikte kentte gazete satış noktaları da çoğaldı. Ali Rıza İlkbaşaran, Cevri İlkbaşaran ve Recep Sümer’in kurucuları arasında bulunduğu Sümer Kitabevi ile Akşit Kitabevi de gazete satışı yapan işletmeler arasında yer aldı.

Böylece yıllarca tek dükkân üzerinden yürütülen gazete satışı, yeni kitabevlerinin açılmasıyla farklı noktalara yayıldı. Malatya’da gazetelerin trenle geldiği, okurların haberleri günler sonra takip ettiği o dönem ise kentin basın ve kültür tarihinde dikkat çeken bir geçmiş olarak yerini aldı.

Kaynak: Dr. Kemal Deniz’in “Malatya’da İlk Gazete Bayii” başlıklı yazısından alıntılanmıştır.

Muhabir: Zeynep Baran