Malatya’nın dünyaca tanınan kayısısının gölgesinde kalan Hekimhan Cevizi, aslında kentin coğrafi işaret tesciline sahip en önemli tarımsal değerlerinden biri olarak öne çıkmaktadır.
432 tescil numarasıyla Menşe Adı olarak koruma altında bulunan Hekimhan Cevizi, yalnızca Hekimhan ilçesinde yetişen Anadolu cevizi (Juglans regia L.) türüne ait özellikleriyle dikkat çekmektedir.
İlçede yaşı 400 yılı bulan ceviz ağaçları bulunurken, bu ağaçlardan elde edilen ürünler nesilden nesile aktarılan doğal bir genetik zenginliği temsil ediyor. Buna rağmen Hekimhan Cevizi, kayısı kadar tanınmasa da sahip olduğu kalite özellikleriyle Türkiye’nin önemli yerel ürünleri arasında yer almaktadır.
Bilimsel Araştırma Kalitesini Ortaya Koydu
Hekimhan'da yetişen en kaliteli yerel çeşit olarak ise halk arasında "Keten Köynek" ya da "Keten Gömlek" adıyla bilinen tescilli koz öne çıkıyor. Adını son derece ince kabuğundan alan bu yerli çeşit, kabuğunun kolay kırılması, içinin bütün olarak çıkabilmesi, ince zar yapısı ve yaklaşık yüzde 63'e ulaşan yüksek yağ oranıyla dikkat çekiyor. Uzmanlar, Keten Köynek çeşidinin hem sofralık tüketimde hem de kalite kriterleri açısından Hekimhan'ın en değerli kozları arasında yer aldığını belirtilmektedir.
Hekimhan’da yürütülen bilimsel çalışmada yaklaşık 5 bin ceviz ağacı incelendi. Yapılan değerlendirmeler sonucunda 75 ağaç seçilirken, bunlardan 39 ceviz genotipi detaylı analizlere alındı.
Araştırma sonuçlarına göre Hekimhan Cevizi; ince kabuklu, beyaz ve açık sarı iç renge sahip, kabuktan kolay ayrılan ve yüksek iç randımanıyla öne çıkıyor. Meyvelerin tamamının ekstra sınıfta değerlendirilmesi de ürünün kalite seviyesini ortaya koyan önemli veriler arasında bulunmaktadır.
Yüksek Yağ Oranı Sağlık Değerini Artırıyor
Araştırmada elde edilen kimyasal analizler, Hekimhan Cevizi’nin en dikkat çekici özelliklerinden birinin yüksek yağ oranı olduğunu gösterilmektedir.
İncelenen genotiplerde yağ oranının yüzde 60,94 ile yüzde 69,50 arasında değiştiği, ortalama değerin ise yüzde 65,18 olduğu belirlendi. Cevizde bulunan bu yağların önemli bölümünü ise insan sağlığı açısından değerli kabul edilen doymamış yağ asitleri oluşturulmaktadır.
Özellikle omega-3 yağ asidi bakımından zengin olan ceviz, düzenli ve dengeli tüketildiğinde kalp ve damar sağlığının desteklenmesine katkı sağlayan besinler arasında gösterilmektedir.
Ceviz Beyin Sağlığından Kalbe Kadar Fayda Sağlıyor
Uzmanlara göre ceviz, içerdiği sağlıklı yağlar, protein, lif, vitamin ve mineraller sayesinde vücut için önemli bir besin kaynağı olarak değerlendirilmektedir.
Cevizin sağlık açısından öne çıkan bazı faydaları şöyle sıralanıyor:
Kalp sağlığını destekliyor: İçeriğindeki omega-3 yağ asitleri ve sağlıklı yağlar, kötü kolesterol seviyelerinin dengelenmesine yardımcı olabiliyor.
Beyin fonksiyonlarına katkı sağlıyor: Omega-3, polifenoller ve antioksidan bileşenler sayesinde hafıza ve bilişsel fonksiyonların desteklenmesine yardımcı olduğu belirtiliyor.
Antioksidan özelliği bulunuyor: Cevizde bulunan bitkisel bileşenler, vücudu oksidatif strese karşı korumaya katkı sağlayabiliyor.
Tokluk hissi oluşturuyor: Lif ve sağlıklı yağ içeriği sayesinde dengeli beslenme programlarında uzun süre tokluk sağlayabiliyor.
Bağışıklık sistemini destekliyor: İçerdiği mineraller ve doğal bileşenlerle vücudun savunma mekanizmasına katkıda bulunuyor.
Beslenme uzmanları, cevizin yüksek enerji içeriği nedeniyle porsiyon kontrolüyle tüketilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
400 Yıllık Ağaçlardan Gelen Doğal Miras
Araştırmacılar, modern sulama ve bakım uygulamaları olmadan yetişen yerel ceviz tiplerinin bile standart çeşitlerle yarışabilecek özelliklere sahip olduğunu belirtiyor.
Hekimhan Cevizi’nin genetik zenginliğinin korunması, üretimin artırılması ve ulusal pazarda daha fazla tanıtılması halinde önemli bir ekonomik değere dönüşebileceği ifade ediliyor.
Malatya’nın yalnızca kayısıyla değil, coğrafi işaret tescilli Hekimhan Cevizi ile de önemli bir tarımsal mirasa sahip olduğu, yapılan bilimsel çalışmalarla bir kez daha ortaya konmuş oldu.
