Sosyal güvenlik uzmanı Nergis Şimşek konuya ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Ekim 2008 sonrasında yapılan borçlanmaların prim gün sayısını artırdığı belirtildi. Üstelik bu işlemler emekli aylığı hesaplamalarında da doğrudan dikkate alınıyor.
Tarihlerin geri çekilmesi
Sistemin işleyişi örnek bir senaryo üzerinden daha net anlaşılabiliyor. Örneğin bir vatandaşın sigorta girişi 1 Mart 2000 olsun. Bu kişi 1998-1999 yılları arasında da 240 gün silah altında bulunmuş olsun. Söz konusu başlangıcın EYT kapsamına girebilmesi için 8 Eylül 1999 öncesine taşınması şart.
Şimşek'in aktardığı bilgilere göre, 240 günün tamamını ödemeye gerek kalmıyor. Yalnızca 180 günlük bir borçlanma yapmak yeterli. Bu 6 aylık hamleyle sigorta başlangıcı 1 Eylül 1999 tarihine kayıyor ve EYT hakkı elde ediliyor. Kurulan bu yeni sistemde aranan kriterler 25 yıllık sigortalılık süresi ile 5 bin 975 prim günü olarak belirleniyor.
Eksik primler ve statü sınırı
Örnekteki kişinin mevcut durumda 4 bin 656 prim günü bulunduğunu varsayalım. 180 günlük eklemeyle toplam prim 4 bin 836 güne çıkıyor. Geriye kalan bin 139 günlük açık ise isteğe bağlı sigortayla kapatılabiliyor.
Fakat uzmanlar bu aşamada kritik bir eşiğe dikkat çekiyor. İsteğe bağlı ödemeler 4/b statüsünde sayılıyor. Sigortalının 4/a üzerinden kazanacağı emeklilik hakkını kaybetmemesi için bu ödemelerin kesinlikle bin 260 gün barajını aşmaması gerekiyor.
Hesaplamada maliyet farkı
Borçlanma işlemlerinde ödenecek tutarlar asgari ile azami sınırlar arasından seçilebiliyor. Faturayı düşürmenin formülü, güncel tavan rakamlar yerine hizmetin yerine getirildiği dönemdeki oranları kullanmaktan geçiyor.
İki farklı ödeme planı arasındaki fark şu şekilde ortaya çıkıyor:
-
Güncel tavan rakamlar üzerinden ilerlendiğinde faturanın toplamı 802 bin 629 TL'ye ulaşıyor.
-
Hizmet dönemi baz alındığında ise 1999'daki 120 gün için 95 bin 720,40 TL hesaplanıyor. 2000'deki 60 gün için de tabloya 89 bin 181 TL ekleniyor. Böylece toplam maliyet sadece 184 bin 901,40 TL'de kalıyor.
Farklı meblağlar ödense bile vatandaşa bağlanacak emekli maaşında herhangi bir değişiklik yaşanmıyor. Geçmiş yılların düşük oran avantajını kullanmak, aynı aylık için yüz binlerce lira fazladan ödeme yapılmasını engelliyor.