Malatya’da başta Karakaya Baraj Gölü olmak üzere su kaynaklarının korunması ve su kalitesinin sürdürülebilir şekilde izlenmesi önem taşırken, uzmanların dip çamuruna ilişkin değerlendirmeleri dikkat çekiyor. Su dolaşımının zayıf olduğu alanlarda yıllar içerisinde biriken organik maddelerin tabanda çamur oluşturduğu, bu tabakanın ise geçmişteki kirliliğin yanı sıra suyun gelecekteki kalitesi açısından da risk oluşturabileceği ifade ediliyor.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Koray Özhan, dip çamurunun yalnızca tabanda biriken sıradan bir malzeme olmadığını, geçmişte suya ulaşan kirliliğin önemli bir göstergesi olduğunu belirtti.
Özhan’ın değerlendirmelerine göre, sağlıklı ve iyi karışan su ortamlarında tabana ulaşan organik maddelerin önemli bölümü parçalanıyor. Ancak su dolaşımının zayıf olduğu, sığ ve kapalı alanlarda bu maddeler aynı hızla parçalanamadığı için zaman içerisinde organik madde bakımından zengin bir çamur tabakası oluşabiliyor.
Bu durum Malatya açısından da özellikle baraj gölleri, göletler ve diğer durgun veya su yenilenmesinin sınırlı olduğu alanlar bakımından önem taşıyor. Kentin önemli su kaynaklarından biri olan Karakaya Baraj Gölü başta olmak üzere su ekosistemlerinde tabanda biriken malzemenin niteliğinin ve su kalitesine etkisinin düzenli şekilde takip edilmesi gerekiyor.
Uzmanlara göre organik maddelerin mikroorganizmalar tarafından parçalanması sırasında oksijen tüketiliyor. Suyun yeterince yenilenemediği alanlarda bu durum dip suyunda oksijen seviyesinin azalmasına neden olabiliyor. Oksijenin düşmesiyle birlikte tabanın kimyasal yapısı değişebilirken, sedimanda bulunan bazı besin maddelerinin yeniden suya karışması da alg ve fitoplankton üretimini artırabiliyor.
“Dip çamuru geçmiş kirliliğin hafızası”
Dip çamurunun oluşumunda doğal yollarla taşınan malzemelerin yanı sıra tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan akışlar, evsel atıklar ve yeterince arıtılmamış atık sular gibi unsurların da etkili olabildiği belirtiliyor.
Uzman değerlendirmelerine göre dip çamuru aslında kirliliğin sonucu olarak ortaya çıkıyor. Ancak zaman içerisinde bu tabaka, bünyesinde biriktirdiği organik madde ve besinler nedeniyle yeniden suya yük aktarabilen bir kaynak haline gelebiliyor.
Bu durum “iç yükleme” olarak tanımlanıyor. Karadan gelen kirlilik kaynakları azaltılsa dahi tabanda daha önce birikmiş yüksek miktardaki besin ve organik madde uzun yıllar boyunca su kolonuna karışabiliyor. Bu nedenle Malatya’daki su kaynaklarının korunmasında yalnızca mevcut kirlilik kaynaklarının azaltılması değil, geçmişten kalan taban birikimlerinin de bilimsel yöntemlerle incelenmesi önem taşıyor.
Su kaynaklarında düzenli takip önemli
Uzmanlar, dip çamurunun temizlenmesinin tek başına kalıcı bir çözüm olmadığına dikkat çekiyor. Taban temizliği yapılacaksa öncelikle çamurun yapısının analiz edilmesi, uygun şekilde bertaraf edilmesi ve çalışma sırasında oluşabilecek bulanıklığın kontrol altında tutulması gerekiyor.
Ayrıca çalışma öncesinde ve sonrasında çözünmüş oksijen, besin tuzları, bulanıklık ve tabandaki canlı yaşamının düzenli olarak izlenmesi gerekiyor.
Malatya’da da özellikle baraj gölleri ve göletlerde su kalitesinin korunması açısından bilimsel izleme çalışmalarının sürdürülmesi önem taşıyor. Uzmanlara göre dışarıdan gelen organik ve besin yükleri azaltılmadan yalnızca dipteki birikimin temizlenmesi halinde elde edilen iyileşme uzun vadede kalıcı olmayabilir.
Bu nedenle Malatya’nın su kaynaklarında kirliliğin kaynağının azaltılması, tabanda biriken malzemenin izlenmesi ve ekosistemin bilimsel verilerle takip edilmesi gerekiyor.
Malatya ve çevresindeki çevre, su kaynakları ve doğa gelişmelerinden haberdar olmak için Malatya Söz’ü takip etmeye devam edin.
