Yeşilyurt ilçesi Çavuşoğlu Mahallesi’nde yer alan tarihi yapı, 18. yüzyılın ikinci yarısında inşa edildi. Ermeni ya da Süryani toplumu tarafından yaptırıldığı değerlendirilen kilise, kesme taş işçiliği ve özgün mimarisiyle dikkat çekiyor.
Felaketlere Direnen Mimari
15,90 x 26,40 metre ölçülerinde dikdörtgen plan üzerine kurulu olan yapı, 1335 metrekarelik bir alanı kapsıyor. Batı cephesindeki mermer süslemeli kapıdan girilen kilisede, doğu bölümünde ana apsis ve çevresinde dört küçük apsis yer alıyor. Dört fil ayağı üzerine oturan büyük kubbe, beşik tonozlarla desteklenerek yapının yükünü dengeliyor.
Yıllar içinde yangınlar, doğal afetler ve insan kaynaklı tahribatlar kilisede ciddi hasarlara yol açtı. Özellikle taş kabartmaların büyük bölümü yok edilirken, vaftiz odası neredeyse tamamen yıkıldı. Yapıyı korumak amacıyla pencere ve giriş açıklıkları briketlerle kapatıldı.
Sanat ve İnancın İzleri
Kilisenin iç mekânında yer alan bezemeler, geçmişin estetik ve dini anlayışını yansıtan önemli unsurlar arasında bulunuyor. Kubbe süslemelerinde burgu motifleri ve simetrik düzenlemeler dikkat çekerken, el ele tutuşmuş azize ve erkek figürleri dönemin sanatsal dilini günümüze taşıyor. Tahribata rağmen bu izler hâlâ görülebiliyor.
106 Yıl Sonra Yeniden Açıldı
1878 yılında yapımına başlanan ve 1893’te tamamlanan Taşhoron Kilisesi, 1905 yılında ibadete açıldı. Ancak ilerleyen yıllarda yaşanan yangın ve tarihi kırılmalar nedeniyle uzun süre kullanılmadı.
1977 yılında Kültürel Miras olarak tescillenen yapı, Malatya Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edilerek yeniden ayağa kaldırıldı. 2021 yılında yeniden restore edilen ve Patrik Sahak Maşalyan’ın da katıldığı törenle açılan kilise, hem kültür merkezi hem de ibadet alanı olarak hizmet vermeye başladı. 29 Ağustos sabahı gerçekleştirilen ayinle birlikte, 106 yıl aradan sonra yeniden ibadete açılması tarihi bir an olarak kayıtlara geçti.
Deprem Hasarı Nedeniyle Ziyarete Kapalı
6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen Taşhoron Kilisesi, hasar alması nedeniyle geçici olarak ziyarete kapatıldı. Yapıda sürdürülen tadilat ve güçlendirme çalışmalarının tamamlanmasının ardından yeniden ziyaretçilere açılması bekleniyor.
Sessiz Tanık
En son 1915 yılında aktif olarak kullanılan ve uzun süre kaderine terk edilen Taşhoron Kilisesi, bugün yeniden ayağa kaldırılmış haliyle Malatya’nın tarihine ışık tutuyor. Yüzyıllara meydan okuyan yapı, sadece bir ibadet mekânı değil; aynı zamanda farklı kültürlerin bir arada yaşadığı geçmişin güçlü bir sembolü olarak varlığını sürdürüyor.
