Hürmüz Boğazı'nda yaşanan güvenlik krizi, Irak'ın petrol ihracat stratejisinde yeni arayışları beraberinde getirdi. Petrol gelirlerine yüksek düzeyde bağımlı olan Irak, Basra Körfezi üzerinden gerçekleştirdiği sevkiyatın kesintiye uğrama riskini azaltmak için alternatif ulaşım güzergâhlarını devreye almaya çalışıyor.
Bağdat yönetiminin gündeminde Türkiye'nin Ceyhan Limanı'na uzanan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı ile Suriye'nin Banyas Limanı'na ulaşan petrol güzergâhı bulunuyor. Böylece Irak, petrolünü yalnızca Basra Körfezi üzerinden değil, Akdeniz'e ulaşan farklı bağlantılar aracılığıyla da uluslararası pazarlara taşımayı hedefliyor.
Irak Petrol Bakanı Basim Muhammed Hudayyır, Irak-Türkiye arasındaki eski boru hattı üzerinden ham petrol sevkiyatına yeniden başlandığını açıklamıştı. Hudayyır, ihracat kapasitesinin aşamalı olarak artırılacağını ve günlük taşıma miktarının ilerleyen süreçte 500 bin varile çıkarılmasının hedeflendiğini bildirmişti.
Irak petrolü Suriye üzerinden Akdeniz'e taşınıyor
Irak'ın alternatif güzergâh arayışlarında Suriye üzerinden gerçekleştirilen sevkiyat da öne çıkıyor. Katarlı enerji şirketi UCC Holding, Irak Devlet Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO) ile yaptığı anlaşma kapsamında günlük yaklaşık 120 bin ila 150 bin varil ham petrolü kara yoluyla Suriye'ye taşıyor.
26 Ekim'de başlayan operasyon kapsamında yaklaşık 1,6 milyon varil petrol sevk edildi. Suriye'nin Banyas Limanı'na ulaştırılan petrol, buradan gemilere yüklenerek Yunanistan, İtalya ve Türkiye başta olmak üzere Akdeniz pazarlarına gönderiliyor.
Şirketin tanker filosunu 6 binden 10 bine çıkarmayı planladığı belirtilirken, sevkiyatın genişletilmesinde araç kapasitesi ve lojistik imkânların belirleyici olacağı ifade ediliyor.
Irak ile Suriye arasında 17 Temmuz'da Washington'da imzalanan mutabakat zaptı da bu güzergâhın geleceği açısından önem taşıyor. Anlaşma, Irak'ın batısındaki Hadise bölgesinden Suriye'nin Banyas Limanı'na uzanan petrol boru hattının rehabilitasyonu ve yeniden inşasını kapsıyor.
ABD merkezli enerji şirketi Chevron'un da yer almasının beklendiği projenin ilk aşamada günlük 2 milyon varil petrol taşıma kapasitesine ulaşması öngörülüyor. Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi ile Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara'nın 28 Ekim'de Şam'da gerçekleştirdiği görüşmede de Banyas hattı üzerinden petrol ihracatı konusu ele alındı.
Türkiye'nin Ceyhan Limanı yeniden gündemde
Irak'ın petrol ihracatında Türkiye üzerinden gerçekleştirilen sevkiyat da stratejik önem taşıyor. Irak'ın kuzeyindeki petrol sahalarını Akdeniz kıyısındaki Ceyhan Limanı'na bağlayan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı, Basra Körfezi dışındaki önemli ihracat bağlantılarından biri olarak değerlendiriliyor.
Bağdat yönetiminin alternatif güzergâh planları yalnızca boru hatlarıyla sınırlı kalmıyor. Basra'daki Fav Limanı'ndan başlayarak Irak üzerinden Türkiye'ye uzanması planlanan Kalkınma Yolu Projesi de ülkenin bölgesel ticaret ve ulaşım stratejisinde önemli yer tutuyor.
Kara ve demir yolu bağlantılarından oluşması planlanan proje ile Irak'ın Basra Körfezi'ni Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlayan bir transit merkez haline gelmesi hedefleniyor.
Irak'ın petrol ihracat kapasitesi 5 milyon varile çıkarılmak isteniyor
Irak'ın alternatif güzergâhlara yönelmesinin arkasında ekonomik riskler de bulunuyor. Petrol gelirleri, ülkenin kamu bütçesinin ve döviz kaynaklarının temelini oluşturuyor. Bu nedenle Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek uzun süreli bir kesinti; petrol sevkiyatının yanı sıra kamu harcamaları, maaş ödemeleri, döviz piyasası ve ekonomik istikrar açısından da risk oluşturuyor.
Irak Petrol Bakanı Basim Hudayyır, eylül ayında yaptığı açıklamada ülkenin günlük petrol ihracat kapasitesinin 3 milyon varilin üzerine çıktığını belirtmişti. Hudayyır, yeni stratejik boru hatlarının tamamlanmasıyla bu kapasitenin günlük 5 milyon varile yükseltilmesinin hedeflendiğini bildirmişti.
Uzmanlar alternatif güzergâhların önemine dikkat çekti
Eco Irak Gözlemevi Müdürü Ali Naci, Hürmüz Boğazı'nda yaşanan krizin Irak'ın petrol ve ekonomi stratejisini yeniden şekillendirmesi açısından önemli bir fırsat sunduğunu değerlendirdi.
Alternatif güzergâhların ihracat güvenliğini ve ulusal gelirlerin istikrarını güçlendireceğini belirten Naci, Yeni Şam Yolu petrol projesinin hayata geçirilmesinin önemine dikkat çekti.
Naci'nin aktardığı projeye göre Basra'dan ülkenin batısındaki Hadise'ye taşınacak petrolün üç farklı güzergâh üzerinden uluslararası pazarlara ulaştırılması planlanıyor. Bunlardan ilki Kerkük üzerinden Türkiye'nin Ceyhan Limanı'na, ikincisi Suriye'nin Banyas Limanı'na, üçüncüsü ise Ürdün'ün Akabe Limanı'na uzanıyor.
Alternatif hatların kara yolu, demir yolu ve ticaret koridorlarıyla desteklenmesi gerektiğini belirten Naci, Irak'ın coğrafi konumunu etkin değerlendirmesi halinde bölgesel enerji, ticaret ve ulaşım merkezine dönüşebileceğini ifade etti.
Iraklı enerji uzmanı Ahmed Sabah ise alternatif güzergâh arayışlarının geçici bir önlem olmadığını, stratejik bir dönüşüm ve egemenlik kararı niteliği taşıdığını söyledi.
Sabah, günlük 2,5 milyon varile kadar petrolün Türkiye'deki Ceyhan, Suriye'deki Banyas ve muhtemelen Ürdün'deki Akabe limanlarına ulaştırılmasının hedeflendiğini aktardı. Ancak yeni boru hatlarının inşası, işletme giderleri ve geçiş ücretlerinin ihracat maliyetlerini artırabileceğine dikkat çekti.
Sabah ayrıca bu güzergâh değişikliğinin Irak'ın Güney ve Doğu Asya pazarlarına erişimini zorlaştırabileceğini ve petrol ihracatına ilişkin bağlayıcı anlaşmaların yeni yükümlülükler doğurabileceğini belirtti.
Etiketler: Irak, Hürmüz Boğazı, Ceyhan Limanı, Kerkük-Ceyhan Boru Hattı, petrol ihracatı


