Elazığ'da yıllardır bölge ekonomisinin önemli geçim kaynaklarından biri olan üzüm üretimi, pazarlama sorunları ve tarıma dayalı sanayi tesislerinin kapanması nedeniyle ciddi bir kriz yaşıyor. Özellikle coğrafi işaretli Öküzgözü üzümünün değerlendirilmesinde önemli rol oynayan şarap fabrikasının kapanmasının ardından, üzüm üreticilerinin ürünlerini satabilecekleri pazar daraldı.
Üreticilerin aylar boyunca bakımını yaptığı, ilaçladığı ve hasat için hazır hale getirdiği üzümler, alıcı bulunamayınca asmalarda kaldı. Sonbahar yağışları ve havaların soğumasıyla birlikte ürünlerde çatlama, çürüme, kuruma ve ağırlık kaybı yaşandığı belirtiliyor.
Şarap fabrikası kapandı, üzüm üreticisi pazarsız kaldı
Elazığ'da üzüm üreticilerinin karşı karşıya kaldığı krizin önemli nedenlerinden biri olarak, bölgede faaliyet gösteren şarap fabrikalarının kapanması ve üzüm alımlarının durdurulması gösteriliyor.
Geçmişte Elazığ'ın yanı sıra Kilis, Alaşehir ve Nevşehir gibi üzüm üretiminin yoğun olduğu bölgelerde faaliyet gösteren tarıma dayalı sanayi tesisleri, üreticilerin ürünlerini değerlendirebildikleri önemli alım merkezleri arasında bulunuyordu.
Ancak zaman içerisinde bu tesislerin bir bölümünün özelleştirilmesi ve faaliyetlerini sonlandırması, üzümün işlenebileceği sanayi altyapısının daralmasına neden oldu.
Elazığ'da Öküzgözü üzümünün değerlendirilmesi amacıyla faaliyet gösteren bir şarap fabrikasının da geçen yıl kapandığı belirtiliyor.
Fabrikanın kapanmasının ardından üreticilerin ürünlerini satabilecekleri alternatif pazarlar bulmakta zorlandıkları, mevcut firmaların ise ekonomik koşullar ve alım kotalarını gerekçe göstererek şaraplık üzüm alımlarını durdurduğu ifade ediliyor.
80 bin ton üzüm üretildi, 20 bin tonu bile satılamadı
Elazığ'daki üzüm üretimine ilişkin paylaşılan bilgilere göre kent genelinde yaklaşık 80 bin ton üzüm üretildi. Ancak hasat döneminin sonuna gelinmesine rağmen bu miktarın 20 bin tonunun bile satılamadığı belirtiliyor.
Üreticilerin elinde kaldığı ifade edilen 50-55 bin ton üzümün yaklaşık 30-35 bin tonunu şaraplık çeşitler oluşturuyor. Kalan bölümde ise sofralık üzüm ile bölgeye özgü Ağın Beyazı bulunuyor.
Şaraplık üzüm alımlarının durması, yalnızca sanayiye yönelik üretim yapan çiftçileri değil, genel olarak bölgedeki üzüm piyasasını da olumsuz etkiliyor.
Ürünlerini değerlendiremeyen üreticiler, hasadı gerçekleştirseler bile üzümü satabilecekleri yeterli alıcı bulamamaktan şikâyet ediyor.
Öküzgözü üzümü dalında kurudu
Elazığ'ın coğrafi işaretli ve bölgeyle özdeşleşmiş tarımsal ürünlerinden Öküzgözü üzümü de yaşanan pazarlama krizinden etkilendi.
Kalitesi ve bölge ekonomisindeki önemi nedeniyle “üzümlerin padişahı” olarak nitelendirilen Öküzgözü üzümünün önemli bir bölümünün alıcı bulunamadığı için bağlarda kaldığı belirtiliyor.
Bahar aylarından itibaren budama, ilaçlama, sulama ve bakım çalışmalarını sürdüren çiftçiler, hasat döneminde ürünlerini satamayınca ekonomik kayıpla karşılaştı.
Yağışların başlaması ve hava koşullarının değişmesiyle birlikte bağlarda bekleyen üzümlerde çatlama, hastalık ve çürüme görüldü. Hasat edilemeyen salkımların bir bölümünde ise kuruma ve ağırlık kaybı yaşandı.
Böylece aylarca emek verilerek yetiştirilen ürünler, ekonomik değerini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
Üzümün kilogramı 10 lira, buna bile alıcı yok
Elazığ'daki üzüm üreticilerinin yaşadığı sorun yalnızca ürünlerini satamamakla sınırlı değil. Mevcut alım fiyatlarının da üretim maliyetlerini karşılamadığı ifade ediliyor.
Üreticilerin üzümlerini suma fabrikalarına kilogramı 10 liradan satabildiği ancak bu fiyata bile yeterli alıcı bulunamadığı belirtiliyor.
Kilogram başına 10 liralık fiyatın yalnızca hasat dönemindeki işçilik giderlerini karşılayabildiği, bağ bakımı, zirai ilaç, mazot, ulaşım ve diğer üretim masrafları dikkate alındığında çiftçilerin zarar ettiği ifade ediliyor.
Üzümün düşük fiyata rağmen pazarlanamaması, üreticilerin hem mevcut yılın giderlerini karşılamasını hem de gelecek üretim sezonuna hazırlanmasını güçleştiriyor.
Koruk ve Kuzova'da üzüm bağlarda kaldı
Elazığ'ın üzüm yetiştirilen Koruk ve Kuzova köylerinde de benzer sorunlar yaşanıyor.
Koruk köyünde yaklaşık 100 dönümlük bağlarda üretim yapan çiftçilerin ürünlerinin büyük bölümünü hasat edemediği, köy genelinde üzümün önemli miktarda bağlarda kaldığı belirtiliyor.
Kuzova'da ise hasat edilemeyen üzümlerin yağışların etkisiyle bozulmaya başladığı ifade ediliyor.
Üreticilerin karşı karşıya kaldığı maliyetler arasında mevsimlik işçi ücretleri, ilaçlama, mazot ve bağ bakım giderleri bulunuyor. Ürün satışından gelir elde edilememesi, bu giderlerin karşılanmasını da zorlaştırıyor.
Özellikle geçimini büyük ölçüde bağcılıktan sağlayan aileler açısından yaşanan sorun, gelecek yılın üretim faaliyetlerini de belirsiz hale getiriyor.
Fabrikaların kapanması tarımsal üretimi nasıl etkiliyor?
Üzüm üretimi, yalnızca bağda yetiştirilen ürünün pazarda satılmasından ibaret değil. Şarap, üzüm suyu, pekmez, sirke ve diğer işlenmiş ürünler için faaliyet gösteren tesisler, üreticiler açısından alternatif satış kanalları oluşturuyor.
Tarıma dayalı sanayi kuruluşlarının kapanması veya alım kapasitelerinin azalması ise üreticilerin daha sınırlı sayıda alıcıya bağımlı hale gelmesine yol açabiliyor.
Elazığ'da yaşanan üzüm krizi de tarımsal üretim ile sanayi arasındaki bağın önemini gündeme taşıdı.
Üreticiler açısından ürünün yetiştirilmesi kadar hasat sonrasında işlenebilmesi, depolanabilmesi ve pazarlanabilmesi de belirleyici önem taşıyor.
Mevcut tabloda üretim devam etmesine rağmen ürünün ekonomik değere dönüştürülememesi, bağcılığın sürdürülebilirliği açısından sorun oluşturuyor.
Üzüm üreticileri çözüm ve destek bekliyor
Elazığ'da üzümün dalında kalmasının önlenmesi için alım kanallarının yeniden açılması ve üreticilerin desteklenmesi talep ediliyor.
Üzümlerin farklı sanayi alanlarında değerlendirilmesi, işleme tesislerinin geliştirilmesi, alım garantisi sağlayacak modellerin oluşturulması ve üreticilerin pazarlama olanaklarının artırılması çözüm önerileri arasında yer alıyor.
Özellikle hasat döneminde alıcı bulunamaması nedeniyle yaşanan kayıpların azaltılması için kamu kurumlarının, üretici birliklerinin ve ilgili sanayi kuruluşlarının ortak hareket etmesi gerektiği vurgulanıyor.
Elazığ'da yaklaşık 80 bin tonluk üretime rağmen on binlerce ton üzümün satılamaması, yalnızca bu yılın hasat sorununu değil, bölgedeki bağcılığın geleceğine ilişkin endişeleri de beraberinde getiriyor.
Bir yıllık emeğinin karşılığını alamayan üreticiler, ürünlerinin dalında çürümesine seyirci kalmak yerine kalıcı bir çözüm bulunmasını bekliyor.
