Milli Savunma Bakanlığı (MSB), 4 Mart’ta İran’dan ateşlendiği belirlenen ve Türk hava sahasına yöneldiği tespit edilen bir balistik füzenin düşürüldüğünü açıkladı. Olayın ardından NATO’nun kolektif savunma mekanizması olan 5. madde yeniden tartışılmaya başlandı.
Ancak NATO yetkilileri, söz konusu olayın 5. maddenin devreye girmesi için gerekli koşulları oluşturmadığını belirtti.
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, 4 Mart’ta yaptığı açıklamada bu olayın NATO’nun 5. maddesini tetikleyeceğini düşünmediklerini söyledi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise olayın ciddiyetle değerlendirildiğini ancak ittifak içinde 5. maddenin gündeme gelmediğini ifade etti.
NATO'NUN 5. MADDESİ NEDİR?
NATO’nun temelini oluşturan Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesi, bir NATO üyesine yapılan silahlı saldırının tüm üyelere yapılmış sayılacağını öngören kolektif savunma ilkesini içerir.
Maddede şu ifadeler yer alır;
“Taraflar, Kuzey Amerika’da veya Avrupa’da içlerinden bir veya daha çoğuna yöneltilecek silahlı bir saldırının hepsine yöneltilmiş bir saldırı olarak değerlendirileceği konusunda anlaşmıştır.”
Bu durumda NATO üyeleri, Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde yer alan bireysel veya toplu meşru müdafaa hakkını kullanarak saldırıya uğrayan ülkeye destek verebilir.
Bu destek askeri güç kullanımı da dahil olmak üzere çeşitli şekillerde olabilir.
5. MADDE HANGİ DURUMLARDA DEVREYE GİRER?
NATO'nun 5. maddesinin uygulanabilmesi için bazı temel koşullar bulunur;
NATO üyesi bir ülkeye silahlı saldırı gerçekleşmesi
Saldırının Avrupa veya Kuzey Amerika'daki NATO bölgesinde meydana gelmesi
NATO üyelerinin saldırının kolektif savunmayı gerektirdiği konusunda uzlaşması
Ancak 5. maddenin devreye girmesi otomatik değildir. NATO Konseyi’nin saldırıyı değerlendirmesi ve ittifak üyelerinin ortak karar alması gerekir.
NATO TARİHİNDE 5. MADDE SADECE BİR KEZ UYGULANDI
NATO tarihinde 5. madde yalnızca bir kez yürürlüğe girdi. Bu da 11 Eylül 2001’de ABD’de gerçekleştirilen terör saldırıları sonrasında oldu.
Bu kararın ardından NATO müttefikleri, ABD’ye destek amacıyla çeşitli askeri ve güvenlik operasyonlarına katıldı.
TÜRKİYE'YE YÖNELEN FÜZE NEDEN 5. MADDEYİ TETİKLEMEDİ?
Uzmanlara göre Türkiye’ye yöneldiği belirlenen füzenin düşürülmesi, NATO’nun 5. maddesinin uygulanması için yeterli görülmedi. Çünkü olayın kasıtlı bir saldırı olup olmadığı, füzenin hedefinin kesin olarak Türkiye olup olmadığı gibi unsurların netleşmesi gerekiyor.
NATO yetkilileri olayın dikkatle takip edildiğini ancak şu aşamada kolektif savunma mekanizmasının devreye girmesinin gündemde olmadığını vurguluyor.
