Diyarbakır’ın Çınar ilçesinde geçmişte çok sayıda alim ve müderris yetiştiren Şeyh Kasım Medresesi, yılların yıpratıcı etkisiyle büyük ölçüde yıkıldı. Osmanlı döneminin bölgedeki önemli ilim merkezleri arasında gösterilen tarihi yapının üzerinde bulunan kasır ise mimari özellikleriyle dikkat çekiyor. Bir dönem eğitim faaliyetlerinin yürütüldüğü medrese bugün harabe görüntüsüyle ayakta kalma mücadelesi veriyor.
Tarihi yapının korunarak gelecek nesillere aktarılması için kazı çalışmaları gerçekleştirildi, medresenin temelleri ortaya çıkarıldı ve rölöve, restitüsyon ile restorasyon projeleri hazırlandı. Ancak özel mülkiyete ait olması ve birden fazla mirasçısının bulunması nedeniyle restorasyon çalışmalarının henüz hayata geçirilemediği belirtildi.
Osmanlı Döneminde Bölgenin Önemli İlim Merkezlerindendi
Çınar ilçesinin eski adı Güzelşeyh, yeni adı Altunakar olan mahallesinde bulunan Şeyh Kasım Medresesi, Osmanlı döneminde bölgenin önemli eğitim kurumlarından biri olarak biliniyor.
Dicle Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İrfan Yıldız, medresenin kesin inşa tarihini ortaya koyan bir kitabeye henüz ulaşılamadığını belirtti. Ancak 2012-2013 yıllarında gerçekleştirilen yüzey araştırmalarında medreseye vakfedilmiş bir el yazması eserin incelendiğini aktaran Yıldız, eserde kitabın Hicri 1288, Miladi 1871 yılında medreseye vakfedildiğinin belirtildiğini söyledi.
Osmanlı arşivlerinde 1855 yılına ait bir belgeye de rastlandığını ifade eden Yıldız, bu bilgiler doğrultusunda medresenin 1850'li yıllardan önce inşa edildiğinin söylenebileceğini kaydetti.
Yıldız, medresede çok sayıda öğrencinin ve müderrisin yetiştiğini, yapının bölgenin eğitim ve kültür hayatında önemli bir yere sahip olduğunu vurguladı.
Medresenin Üzerine Aile İçin Tarihi Kasır Yapıldı
Şeyh Kasım Medresesi'nin geçmişi kadar üzerinde bulunan tarihi kasır da mimari özellikleriyle öne çıkıyor. Prof. Dr. İrfan Yıldız'ın aktardığı bilgilere göre, 1900'lü yılların başında Şeyh Kasım'ın oğullarından Şeyh Nimetullah tarafından medresenin üzerine ailesinin kullanımı için bir ev, diğer adıyla kasır yaptırıldı.
Kasrın inşasında Mardin'den Süryani ustaların ve Sarkis Lole'nin görev aldığı belirtildi. Yapının mimari tarzında Mardin ekolünün izleri görülürken, özellikle bitkisel motiflerle hazırlanan taş süslemeleri dikkat çekiyor.
Mardin taşı kullanılarak oluşturulan süslemeler, kasrın bölgedeki geleneksel mimari anlayışını yansıtan önemli özellikleri arasında bulunuyor. Medresenin mimari planında ise ortada giriş ve eyvan niteliğinde bir bölüm, bu bölümün iki yanında da öğrencilerin konakladığı odalar yer alıyor.
Kazı Yapıldı, Restorasyon Projeleri Hazırlandı Ancak Çalışmalar Başlamadı
Tarihi medrese ve kasrın geleceğe aktarılması amacıyla bölgede kazı çalışması gerçekleştirildi. Çalışmalar sonucunda medresenin temelleri tamamen ortaya çıkarılırken, yapının rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri de hazırlandı.
Ancak Prof. Dr. Yıldız, yapının özel mülkiyete ait olması ve birden fazla mirasçısının bulunması nedeniyle bugüne kadar restorasyon çalışmalarının gerçekleştirilemediğini ifade etti.
Yıldız, medrese ve kasrın mutlaka restore edilerek gelecek nesillere aktarılması gerektiğine dikkat çekti. Tarihi yapının önemli bir turizm destinasyonu ve turizm rotası üzerinde bulunduğunu belirten Yıldız, yapının hem dini hem de sivil mimari özellikleriyle bölgenin kültürel mirası açısından değer taşıdığını vurguladı.
Bir dönem ilim ve eğitim faaliyetlerine ev sahipliği yapan Şeyh Kasım Medresesi ile tarihi kasrın geleceği, restorasyon çalışmalarının başlayıp başlamayacağına bağlı. Bölgenin geçmişine ışık tutan bu tarihi mirasın korunması için çözüm bekleniyor.
Etiketler: Diyarbakır, Çınar, Şeyh Kasım Medresesi, Altunakar Mahallesi, Osmanlı tarihi, tarihi medrese, tarihi kasır, restorasyon, kültürel miras, Diyarbakır haberleri
