Darende’nin Zaviye Mahallesi’nde yaşayan 80 yaşındaki Hasan Gazi Ağacalar, geleneksel üzerlik yapımını yaşatmak için büyük bir emek veriyor. Asıl mesleği terzilik olan Ağacalar, emekli olduktan sonra ailesinden öğrendiği bu geleneğe yeniden yöneldi. Yaklaşık 4-5 yıldır üzerlik hazırlayan Ağacalar, doğadan topladığı bitkileri belirli bir düzen içerisinde dizerek el yapımı nazarlıklara dönüştürüyor.
Çocukluğunda Öğrendiği Geleneği Sürdürüyor
Ağacalar, üzerlik yapımının kendisi için yeni bir uğraş olmadığını, bu geleneği annesi, babası ve dedelerinden öğrendiğini belirtiyor. Zaviye Mahallesi’nde geçmişte hemen hemen her evde üzerlik bulunduğunu anlatan Ağacalar, bugün ise bu kültürü sürdüren kişilerin sayısının azaldığını ifade ediyor.
Geleneksel yöntemlerden vazgeçmeyen Ağacalar, hazırladığı üzerlikleri belirli bir sayı ve düzene göre diziyor. Beşli ve altılı sıralamaların ardından daha küçük gruplara geçerek kademe kademe ilerleyen Ağacalar, kullandığı malzemelerin tamamını kendisi hazırlıyor.
Üzerlikleri Gün Doğmadan Topluyor
Üzerlikleri toplamak için sabahın erken saatlerini tercih eden Ağacalar, bitkinin uygun zamanda toplanmasının işin en önemli aşamalarından biri olduğunu söylüyor. Topladığı bitkileri güneşe maruz kalmadan evine getirerek hazırlamaya başlayan Ağacalar, kuruyan üzerliklerin işlenmesinin zorlaştığını ifade ediyor.
Ağacalar’ın evindeki bir oda da adeta küçük bir atölyeye dönüşmüş durumda. Ağaç, iplik, iğne, kumaş parçaları ve üzerlikleri kullanarak hazırladığı ürünlerin tamamında el emeği bulunuyor.
Darende’den İstanbul’a Uzanan Kültür
Hazırladığı üzerliklere yalnızca Darende’den değil, farklı şehirlerden de ilgi geldiğini belirten Ağacalar, Ankara, İstanbul ve İzmir’den talep aldığını ifade ediyor. İlçeyi ziyaret eden bazı vatandaş ve turistlerin de hazırladığı ürünlerden götürdüğünü anlatıyor.
İstanbul’da yaşayan üç kızının da bu geleneği sürdürdüğünü söyleyen Ağacalar, böylece ailesinden öğrendiği kültürün farklı şehirlerde de yaşatılmaya devam ettiğini dile getiriyor.
“Bu Geleneğin Kaybolmasını İstemiyorum”
Üzerlik hazırlamayı ticari bir faaliyet olarak görmeyen 80 yaşındaki Ağacalar, bu uğraşın kendisi için öncelikle kültürel bir anlam taşıdığını vurguluyor. Emeklilik döneminde zamanını değerlendirdiğini ve yaptığı işten keyif aldığını belirten Ağacalar, geçmişten kalan bu geleneğin gelecek nesillere aktarılmasını istiyor.
Darende’de yıllardır yaşatılan üzerlik kültürü, yalnızca el emeğiyle hazırlanan bir süs eşyası olmanın ötesinde, aile büyüklerinden yeni kuşaklara aktarılan geleneksel bir miras niteliği taşıyor. Halk kültüründe nazara karşı koruyucu olduğuna inanılan üzerlik, farklı biçimlerde hazırlanarak evlerde ve çeşitli yaşam alanlarında kullanılmaya devam ediyor.
