Malatya kent merkezinde Atatürk Caddesi ile Kışla Caddesi'nin kesişiminde bulunan Atatürk Anıtı, son günlerde vatandaşların farklı görüşlerle gündeme taşıdığı eserlerden biri oldu. Anıtın yanında yer alan genç atlet figürü üzerinden yaşanan tartışmalar sürerken, yapının tarihçesi ve taşıdığı sembolik anlam yeniden merak edilmeye başlandı.
Cumhuriyet döneminin önemli anıt eserlerinden biri olan Atatürk Anıtı'nın yapımına 1945 yılında başlandı. Yaklaşık iki yıl süren çalışmaların ardından anıt, 1947 yılında tamamlanarak Malatya'nın simge yapılarından biri haline geldi.
Halkın Bağışlarıyla Yapıldı
Anıt, dönemin Malatya Valisi Ahmet Kınık'ın başkanlığında oluşturulan altı kişilik komitenin yürüttüğü bağış kampanyasıyla finanse edildi. Malatyalıların katkılarıyla inşa edilen eser, Cumhuriyet döneminin önemli heykeltıraşlarından Hakkı Atamulu tarafından tasarlandı.
Tamamlandığı günden bu yana kent meydanının en dikkat çeken yapılarından biri olan anıt, yalnızca bir Atatürk heykelinden değil, taş kaide ile bronz heykellerden oluşan bütüncül bir kompozisyon olarak tasarlandı.
Genç Atlet Figürü Neyi Temsil Ediyor?
Anıtta yer alan bronz heykellerden biri Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü, diğeri ise Türk gençliğini temsil eden genç atlet figürünü simgeliyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü envanterine göre Atatürk figürü asker kıyafetiyle, başı açık şekilde tasvir edilirken; sol eli genç atletin omzuna uzanıyor, sağ eliyle ise geleceği işaret ediyor. Atatürk'ün sol tarafında bulunan genç atlet ise çıplak vücutlu olarak betimlenmiş, iki eliyle Türk bayrağını tutarken başını Atatürk'e çevirmiş şekilde tasarlanmış durumda.
Envanter kayıtlarında bu kompozisyonun ana temasının "Atatürk ve Türk gençliği" olduğu belirtiliyor. Figür, Atatürk'ün gençliğe duyduğu güveni ve Cumhuriyet'in geleceğini genç nesillere emanet edişini simgesel olarak anlatıyor.
Kaidesinde "Gençliğe Hitabe" Yer Alıyor
Yaklaşık 6 metre yüksekliğindeki taş kaidenin üst bölümünde Atatürk'ün Gençliğe Hitabesi'nin son bölümü, bronz harflerle anıtı çevreleyecek şekilde işlendi.
Kırmızı taş malzemeyle inşa edilen kaide, yukarı doğru daralan üç kademeli mimarisi ve köşelerindeki taş sütun düzenlemesiyle Cumhuriyet dönemi anıt mimarisinin karakteristik özelliklerini taşıyor.
Birinci Grup Korunması Gerekli Kültür Varlığı
Atatürk Anıtı, 12 Mart 1977 tarih ve A-359 sayılı kararla tescil edilerek "1. Grup Yapı" olarak koruma altına alındı.
Bugün Battalgazi ilçesi Saray Mahallesi'nde bulunan eser, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın korumasındaki tescilli kültür varlıkları arasında yer alıyor. Malatya Büyükşehir Belediyesi KUDEB tarafından hazırlanan 2020 tarihli Kültür Envanteri'nde de anıtın korunması gereken önemli Cumhuriyet dönemi eserlerinden biri olduğu ifade ediliyor.
Yeniden Gündemde
Son günlerde anıttaki genç atlet figürü üzerinden yaşanan tartışmalar kamuoyunda farklı görüşleri beraberinde getirirken, uzmanlar ve resmi envanter kayıtları figürün Cumhuriyet ideolojisinde Atatürk ile Türk gençliği arasındaki bağı simgeleyen sanatsal bir kompozisyonun parçası olarak tasarlandığını ortaya koyuyor.
Yaklaşık 80 yıldır Malatya'nın kent kimliğinin bir parçası olan Atatürk Anıtı, hem tarihi geçmişi hem de taşıdığı sembolik anlam nedeniyle kentin en önemli kültürel mirasları arasında gösterilmeye devam ediyor.
