Malatya’da deprem sonrası yeniden yapılanma sürecinde tamamlanan yeni çarşıda iş yerlerini açan esnaf, bu kez de altyapı, fiziki eksiklikler ve ticari hareketliliğin yetersizliğiyle mücadele ediyor. Yemeniler Sokağı’nda bulunan Pilavcı Abla işletmesinin sahibi Nebahat Uğur, yeni iş yerine geçerken umutla başladığı çalışma hayatının beklediği gibi ilerlemediğini ifade etti. Deprem döneminde konteynerde esnaflık yaptıklarını, üç yıl boyunca zor şartlarda ayakta kalmaya çalıştıklarını anlatan Uğur, yeni dükkânına geçebilmek için borçlandığını ancak karşılaştığı eksikliklerin kendisini daha da zor durumda bıraktığını dile getirdi.
DOĞALGAZ VAR DENİLDİ, TÜPLE ÇALIŞMAK ZORUNDA KALDI
Uğur'un anlattığına göre, Yemeniler Sokağı'ndaki bazı iş yerlerinde doğalgaz altyapısı bulunmuyor. Üst katlara doğalgaz hattı çekildiğini ancak alt kattaki dükkânlara aynı imkânın sağlanmadığını belirten Uğur, iş yerlerini kiralarken doğalgaz bulunduğunu düşündüklerini, fakat dükkânlarını açtıklarında bu hizmetten yararlanamadıklarını söyledi ve şu şekilde devam etti:
Doğalgaz bağlantısı yaptırmak istiyoruz ancak bunun için de çeşitli engellerle karşılaşıyoruz. Bize, tek bir dükkân için doğalgaz hattı çekilecekse diğer dükkânlara da bağlantı bırakılması gerektiği söyleniyor. Bu da iş yeri sahipleri için ciddi bir maliyet anlamına geliyor. Şu anda yemeklerimi tüple hazırlamak zorundayım. Bir tüpün fiyatı 1,5 milyon lira. Bu masrafı da diğer giderlerimin üzerine eklemek zorunda kalıyorum. Doğalgaz altyapısındaki eksiklik, günlük işletme maliyetlerimi daha da artırıyor.
“BİR KADIN SABAH GELİYOR, AKŞAMA KADAR TUVALETE GİDEMİYOR”
Nebahat Uğur'un en dikkat çekici şikâyetlerinden biri ise çarşıdaki ortak kullanım alanları oldu. Sabah namazı saatlerinde iş yerinin başına geldiğini ve gün boyunca çalışmak zorunda olduğunu belirten Uğur, kadınların kullanabileceği düzgün bir tuvalet bulunmadığını söyleyerek şöyle devam etti:
“Ben bir kadınım, sabah namazında dükkâna geliyorum ancak namazımı kılacak, lavaboya gidecek bir yer bulamıyorum. Akşama kadar temel ihtiyaçlarımı karşılayamadan kendimi tutmak zorunda kalıyorum. Bir kadının bu çarşıda tuvaletini kullanabileceği düzgün bir alan yok. Abdest alacak yerimiz bile bulunmuyor.”
Çarşıdaki sorunların yalnızca kadınlar tuvaletiyle sınırlı olmadığını belirten Uğur; aydınlatma, kapılar ve diğer ortak kullanım alanlarında da eksiklikler bulunduğunu söyledi.
“DÜKKÂNI AÇMAK İÇİN BORÇ BATAĞINA SÜRÜKLENDİM!”
Yeni iş yerini faaliyete geçirebilmek için yalnızca kira ve işletme giderleriyle değil, dükkânın eksiklerini tamamlamak için yapılan harcamalarla da mücadele ettiğini anlatan Uğur, birçok işi kendi imkânlarıyla yaptırmak zorunda kaldığını söyledi ve şöyle devam etti:
"Dükkânda gider bağlantıları yok, bazı tesisatların tamamlanamış ve yangın söndürme sistemine ait başlıkların yeniden düzenlenmesi gerekiyor. Eksiklikleri gidermek için tekrar tekrar masraf yapıyorum. Su sayaçları ve bağlantılar konusunda da ilgili kurumlarla görüştük ancak herkes başka bir yere yönlendirdi, en sonunda usta getirerek bazı işleri kendi imkânlarımla yaptırdım."
ESKİ MÜŞTERİLERİNİ KAYBETTİ, YENİ YERİNDE İŞ YAPAMIYOR
Uğur'un karşı karşıya olduğu bir diğer sorun ise müşteri kaybı. Daha önce Cumhuriyet Çarşısı'ndaki konteyner iş yerinde faaliyet gösterdiğini belirten Uğur, yeni çarşıda farklı bir noktaya taşınması nedeniyle eski müşterilerinin kendisini bulamadığını ifade etti ve şunları söyledi:
Önceden düzenli müşterilerim vardı ancak yeni adresimi bilmiyorlar. Bazı müşterilerim eski yerime gidip sormuş, ‘Pilavcı Abla açmamış’ demişler. Yeni yerim ana cadde üzerinde değil, arada kaldım. Burada da yeterince müşteri yok, insanlar beni bulamıyor. Bir sürü yemek hazırlıyorum ama satacak müşteri bulamıyorum. Kime satacağım, nasıl ayakta kalacağım bilmiyorum.
“BİR TABAK YEMEK SATACAĞIZ, KİRAYI MI ÖDEYECEĞİZ, VERGİYİ Mİ?”
İşletmesini ayakta tutmaya çalışan Uğur, gelir elde edemese bile kira, elektrik, vergi ve muhasebe gibi düzenli ödemelerinin devam ettiğini belirtti. Çarşının yeterince hareketlenmemesi nedeniyle iş yapamadıklarını, buna rağmen giderlerin her ay karşılarına çıktığını söyleyen Uğur, küçük esnafın ağır bir ekonomik yük altında olduğunu ifade etti.
Bir tabak yemek satacağım ki onunla kiramı mı ödeyeceğim, vergimi mi vereceğim? Faturalarımı mı karşılayacağım, çocuklarıma mı bakacağım? Evin giderleri de var, çocuklarımın eğitim masrafları da var. İki öğrencim bulunuyor. Bir yandan onların ihtiyaçlarını karşılamaya çalışıyorum, diğer yandan dükkânın masraflarını ödemeye uğraşıyorum. Bağ-Kur prim borcum olduğu için sağlık hizmetlerinden yararlanmakta da sorun yaşıyorum. Kronik rahatsızlığım var. Tedavi için hastaneye gittiğimde prim borcumu ödemem gerektiği söyleniyor. Hem geçimimi sağlamaya hem de sağlık sorunlarımla ilgilenmeye çalışıyorum.
Evinde yakacak ihtiyacını dahi karşılayamadığını söyleyen Uğur, dükkânını ayakta tutmaya çalışırken ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılamakta da zorlandığını dile getirdi.
“BİZ ARTIK UMUDUMUZU KAYBETTİK”
Yaşadıkları sorunların çözümü için yetkililerden beklentisini de dile getiren Nebahat Uğur, yeni çarşının yalnızca binaların tamamlanmasıyla bitmiş sayılamayacağını söyledi. Doğalgaz, tuvalet, aydınlatma ve diğer altyapı eksikliklerinin giderilmesi gerektiğini belirten Uğur, çarşının ticari açıdan da canlandırılmasını istedi.
İş yerlerinin kiralarının düşmesi ve daha fazla esnafın dükkân açabilmesi gerektiğini ifade eden Uğur, yetkililerin çarşıya gelerek eksiklikleri yerinde incelemesini talep etti.
“Tamam, çarşı yapılmış, Allah razı olsun. Ama sadece binalar yapılmış, gerisi boş. İş yerlerimiz teslim edildi ancak sonrasında karşılaştığımız birçok sorunu kendi imkânlarımızla çözmeye çalışıyoruz. Bunların da görmezden gelinmesini istemiyorum. Doğalgazın projede olduğunu söylüyorlar ama dükkânlarımızın kapısına kadar ulaştırılmadı. Bize teslimat sürecinde anlatılanlarla bugün karşılaştığımız durum aynı değil. Biz burada işimizi yapmaya, geçimimizi sağlamaya çalışıyoruz ama temel ihtiyaçlarımızı bile kendimiz çözmek zorunda kalıyoruz.”
Artık umudunu kaybettiğini söyleyen Uğur, buna rağmen çalışmayı sürdürdüğünü vurguladı. “Çaba bizden, takdir Allah'tan. Gerçekten biz çok çabalıyoruz. Canımızı dişimize takmışız. Biz bir şeyleri başarmaya çalışıyoruz. Ama birileri de bize yardım etsin” ifadelerini kullandı.
Depremin ardından üç yıl boyunca konteynerde mücadele ettiklerini, kalıcı iş yerine geçince de yeni sorunlarla karşılaştıklarını anlatan Nebahat Uğur'un çağrısı, yeni çarşıdaki eksikliklerin yalnızca fiziki yapılarla sınırlı olmadığını bir kez daha gözler önüne serdi. Pilavcı Abla işletmesinde müşterilerini bekleyen kadın esnaf, bir yandan borçlarını ödemeye bir yandan da ailesinin geçimini sağlamaya çalışırken, çarşıdaki eksikliklerin giderilmesini ve küçük esnafın yalnız bırakılmamasını istiyor.
