Malatya’nın Kale ilçesinde mutfak kültürü, sadece yemek pişirmekten ibaret değil; aile yaşamının ve dayanışmanın da en önemli parçası olarak görülüyor. Evlerin içerisinde bulunan ve “hanimole” adı verilen mutfak bölümü hem yemek hazırlamak hem de aile bireylerinin bir araya gelerek vakit geçirdiği yaşam alanı olarak kullanılıyor.
Eskiden yemekler içerideki ocakta hazırlanırken ekmek ve büyük kazan yemekleri ise evin dışındaki ocakta pişiriliyordu.
Bakır kaplar ve toprak küpler hâlâ kültürün simgesi
Kale’de uzun yıllardır kalaylı bakır tencereler, kazanlar, siniler, tahta kaşıklar ve testiler mutfağın vazgeçilmez parçaları arasında yer alıyor.
Tereyağı ve peynir küplerde, su testilerde, çökelek ise keçi derisinden yapılan tuluklarda muhafaza ediliyor. Geçmişte buzdolabı bulunmadığı dönemlerde yiyecekler dere kenarlarında veya toprağa gömülerek bozulmadan saklanıyordu.
Düğün ve cenazelerde imece usulü yemek hazırlanıyor
Kale ilçesinde düğün, nişan, sünnet ve cenazelerde yemekler imece usulü hazırlanıyor.
Yemek yapmayı bilen kadınlar bir araya gelerek kazanların başına geçiyor. Hazırlanan yemeğin tadına ise ev sahibi bakıyor ve emek veren kadınlara gücü yettiğince bahşiş veriliyor.
Cenaze evlerine ise komşular üç gün boyunca üç öğün yemek götürerek dayanışma örneği sergiliyor.
Kale sofralarının vazgeçilmez lezzetleri
İlçede günlük yaşamda;
* Köfte çeşitleri
* Kavurma
* Pilav
* Ayranlı çorba
* Tekerlek köfte
* Hoşaf
* Tirit
* Sac ekmeği
* Tandır ekmeği
* Şıllık
* Kömbe
en çok hazırlanan yemekler arasında bulunuyor.
Kahvaltılarda ise çökelek, peynir, bal, pekmez, süt ve akşamdan kalan yemekler sofralarda yer alıyor.
Kayısı başrolde, Kale çileği ise ayrı bir değer
Kale ilçesinin en önemli tarımsal ürünü kayısı olurken, vişne, üzüm, dut, kiraz, erik, kavun ve karpuz da yetiştiriliyor.
İlçeye özgü küçük aromalı “Kale çileği” ise özellikle reçel yapımında tercih ediliyor ve Malatya genelinde yoğun ilgi görüyor.
Otlar hem yemek hem de şifa için kullanılıyor
Kale’de yetişen reyhan, pirpirim, narpuz, nane ve ebegümeci yalnızca yemeklerde değil, geleneksel tedavi yöntemlerinde de değerlendiriliyor.
Pirpirimden yoğurtlu yemekler hazırlanırken, nane mide rahatsızlıklarında, ebegümeci ise iltihap giderici amaçla kullanılıyor.
Sofrada önce büyük başlıyor
Kale’nin en dikkat çeken geleneklerinden biri de sofra adabı.
Yemekler yer sofrasında sininin etrafında yeniliyor. Sofraya önce evin büyüğü besmeleyle başlıyor. Aynı kaptan yemek yenmesi ise aile büyüklerine duyulan saygının göstergesi olarak kabul ediliyor.
Su önce büyüğe uzatılsa da büyükler çoğu zaman bardağı küçük olana vererek nezaket gösteriyor.
Kış hazırlıkları aylar öncesinden başlıyor
İlçede her aile kış gelmeden önce bulgur, tarhana, gendime, peynir, tereyağı, çökelek, sucuk, kavurma, turşu, reçel, pekmez, pestil, meyve ve sebze kuruları ile tandır ekmeğini hazırlıyor.
Böylece yüzyıllardır süregelen kışlık hazırlık geleneği bugün de yaşatılmaya devam ediyor.
