Tohma Suyu’nun hikâyesi Malatya’dan önce Sivas topraklarında başlıyor. Tohma Vadisi, iki ayrı kol halinde oluşan bir su sistemi olarak güneye doğru ilerliyor.
Tohma’nın en uzun kolu Ayvalı Tohma Çayı, Uzunyayla’dan doğarken, diğer kolu olan Hacılar Tohması ise Tahtalı Dağları’ndan kaynağını alıyor.
Farklı noktalardan başlayan bu iki kol, vadiler boyunca ilerleyerek Malatya sınırlarına ulaşıyor. Bu nedenle Tohma Suyu, tek bir kaynaktan çıkıp doğrudan Malatya’ya ulaşan bir akarsu olmaktan ziyade, iki ana kolun birleşmesiyle güçlenen bir su sistemi olarak dikkat çekiyor.
Sivas’tan başlayan bu yolculuk, Malatya’nın Darende ilçesi sınırlarında önemli bir değişime uğruyor.
İki Kolun Buluştuğu Yer: Mığdı Düzü
Tohma’nın Malatya’daki yolculuğunun en önemli noktalarından biri Darende.
Sivas yönünden gelen Ayvalı Tohma ile Hacılar Tohması, Malatya sınırlarına girdikten sonra Darende’nin doğusunda birbirine yaklaşıyor ve burada birleşiyor.
İki vadinin birleştiği bölgede geniş bir düzlük ortaya çıkıyor. Mığdı Düzü olarak bilinen bu alan, akarsuların taşıdığı alüvyonların oluşturduğu verimli yapısıyla öne çıkıyor.
Darende’de Tohma Suyu ve kolları yalnızca doğal bir su kaynağı olarak değil, tarım açısından da önemli bir yere sahip. Akarsuların taşıdığı topraklar bölgedeki tarım alanlarının verimliliğine katkı sağlıyor.
Mığdı Düzü’nün ardından iki ayrı kolun oluşturduğu Tohma, artık tek bir akarsu olarak doğu yönünde yoluna devam ediyor.
Darende’den Sonra Şuğul Boğazı’na Giriyor
Mığdı Düzü’nü geride bırakan Tohma, Şuğul Boğazı olarak bilinen dar ve uzun vadiden geçiyor.
Akarsuyun bu bölümündeki yolculuğu, kayalık ve dar vadiler arasında devam ediyor. Şuğul Boğazı, Tohma’nın Darende’den sonraki güzergâhında dikkat çeken doğal oluşumlardan biri olarak öne çıkıyor.
Boğazı geride bırakan Tohma, daha geniş alanlara doğru ilerliyor.
Tohma Suyu’nun Darende açısından önemi ise yalnızca coğrafi özellikleriyle sınırlı değil. İlçenin tarihsel gelişiminde de bu akarsuyun önemli bir yeri bulunuyor.
Darende’nin geçmişinin binlerce yıl öncesine uzandığı bilinirken, eski yerleşimlerin ve yaşam alanlarının Tohma Suyu çevresinde gelişmesi, akarsuyun bölge insanı açısından taşıdığı önemi ortaya koyuyor.
Tohma Malatya Ovası’na Ulaşıyor
Şuğul Boğazı’nı geçen Tohma, yolculuğunu Malatya Ovası yönünde sürdürüyor.
Akarsu, genişleyen vadi sistemi içerisinde Malatya Ovası’na ulaşırken çevresindeki farklı su kaynaklarıyla da bağlantı kuruyor.
Bu noktada Doğanşehir de Tohma’nın oluşturduğu geniş su sistemi içerisinde önemli bir yere sahip. Ancak Tohma’nın ana yatağının doğrudan Doğanşehir ilçe merkezinden geçtiği şeklinde bir ifade kullanmak yerine, Sultansuyu Vadisi üzerinden Tohma Vadisi ile bağlantı kurduğunu belirtmek daha doğru oluyor.
Böylece Tohma, Malatya ve çevresindeki farklı su kaynaklarının bir araya geldiği geniş bir doğal sistemin parçası olarak ilerliyor.
Sultansuyu da Bu Su Sistemine Katılıyor
Tohma’nın Malatya Ovası’na doğru ilerleyen güzergâhında Sultansuyu da önemli bir yere sahip.
Güneyden gelen Sultansuyu Vadisi, Tohma Vadisi ile birleşerek daha geniş bir vadi sisteminin oluşmasına katkı sağlıyor.
Tohma ilerleyişi sırasında farklı akarsuların sularını da alıyor. Halavun Çayı, Epreme Çayı, Dipsiz Çayı, Sultansuyu, Beylerderesi-Horata Çayı ve Orduzu Çayı bu su sisteminde öne çıkan akarsular arasında bulunuyor.
Bu akarsuların taşıdığı sular, Malatya ve çevresindeki tarım alanları açısından da önem taşıyor.
Tohma’nın genişleyen vadi sistemi içerisinde Malatya Ovası, Doğanşehir Ovası, Erhaç Düzü ve Yazıhan Düzü gibi önemli düzlükler bulunuyor.
Yazıhan Düzü ile Karıştırılmaması Gerekiyor
Tohma’nın Fırat’a doğru uzanan vadi sisteminde Yazıhan Düzü de bulunuyor.
Ancak burada önemli bir ayrım var. Yazıhan Düzü, Tohma ve Kuruçay vadilerinin Fırat’a açıldığı bölgede yer alıyor. Bu nedenle Tohma’nın doğrudan Yazıhan ilçe merkezinden geçtiğini söylemek yerine, Yazıhan Düzü’nün Tohma’nın genişleyen vadi sistemi içerisinde bulunduğunu ifade etmek daha doğru.
Bu ayrıntı, Tohma’nın geçtiği yerler anlatılırken ilçe merkezi ile vadi ve ova isimlerinin birbirine karıştırılmaması açısından önem taşıyor.
Sonunda Fırat’a Kavuşuyor
Sivas topraklarında iki ayrı kol halinde başlayan Tohma’nın uzun yolculuğu, Malatya’da birleşerek devam ediyor.
Darende’de Mığdı Düzü çevresinde birleşen kollar, Şuğul Boğazı’nı geçtikten sonra Malatya Ovası’na ulaşıyor. Burada farklı akarsuların sularını da alan Tohma, yolculuğunun sonunda Fırat Nehri’ne katılıyor.
Böylece Tohma’nın güzergâhı genel hatlarıyla Sivas toprakları → Malatya sınırı → Darende → Mığdı Düzü → Şuğul Boğazı → Malatya Ovası → Fırat Nehri şeklinde ilerliyor.
İki ayrı koldan başlayan suyun Darende’de birleşmesi, ardından vadiler ve ovalar boyunca ilerleyerek Fırat’a ulaşması, Tohma’nın Malatya coğrafyasındaki uzun yolculuğunu ortaya koyuyor.
Tohma’dan Yalnız Su Değil, Tarih de Akıyor
Tohma’nın hikâyesi yalnızca bir akarsuyun nereden başlayıp nereye ulaştığından ibaret değil.
Yıllardır aynı coğrafyada akan bu su; vadilere, ovalara, tarım alanlarına ve yerleşimlere eşlik ediyor. Özellikle Darende’de Tohma Suyu çevresinde gelişen yaşam, akarsuyun bölge tarihindeki önemini de gösteriyor.
Mevsimler değişiyor, insanlar değişiyor, şehirler büyüyor. Ancak Tohma akmaya devam ediyor.
Dağlardan başlayan, Darende’de kollarını birleştiren, Şuğul Boğazı’ndan geçen ve Malatya Ovası’na ulaşan suyun yolculuğu sonunda Fırat’a kadar uzanıyor.
Bu yönüyle Tohma, yalnızca bir akarsu değil; geçtiği coğrafyanın tarihine ve hafızasına eşlik eden doğal bir hat olarak da öne çıkıyor.
Not: Haberin bu bölümünde yer verilen ifadeler, Dr. Kemal Deniz’in Tohma Suyu’nun tarih, hafıza ve coğrafyayla ilişkisini ele aldığı köşe yazısından alıntılanarak/aktarılmıştır.
