TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda Ticaret Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının bütçe görüşmeleri başladı. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Bakanlığın 2027 yılı bütçe teklifinin 104 milyar 287 milyon 271 bin lira olduğunu açıkladı. Bolat, mal ve hizmet ihracatına yönelik destekler için 2027'de 65 milyar lira kaynak ayrılmasının öngörüldüğünü söyledi.
AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlığında toplanan komisyonda, Bakanlık ile bağlı kurum ve kuruluşların özel bütçe, düzenleyici ve denetleyici kurumlar bütçesi, bütçe, kesin hesap ve Sayıştay raporları ele alınıyor. Bolat, sunumunda ihracat, ithalat, ticaret diplomasisi, iç piyasa denetimleri ve gümrük çalışmalarına ilişkin bilgi verdi.
Jeopolitik gelişmelerin dünya ekonomisine, emtia ve enerji fiyatlarına etkilerine değinen Bolat, yakın coğrafyadaki İran-ABD-İsrail savaşının küresel ekonomi ve ticarete yönelik riskleri ağırlaştırdığını ifade etti.
Bolat, Bakanlığın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ortaya koyduğu “Türkiye Yüzyılı'nı Ticaretin Yüzyılı Yapmak” vizyonu doğrultusunda çalıştığını anlattı. Yerli üreticiyi haksız ithalata karşı korumak, ihracatı artırmak, gümrüklerde etkinliği güçlendirmek, iç ticarette adil rekabeti sağlamak, esnafı ve KOBİ'leri desteklemek ile tüketiciyi korumak, sıraladığı hedefler arasında yer aldı.
Mal ve hizmet ihracatına ilişkin veriler
Bolat'ın verdiği bilgilere göre, 2002'de 36 milyar dolar olan mal ihracatı, 2025'te Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyesi olan 273,2 milyar dolara çıktı. Aynı dönemde hizmet ihracatı 14 milyar dolardan yaklaşık dokuz kat artarak 124,9 milyar dolara yükseldi.
Hizmetler ticaretinin 2025'te 63 milyar dolarlık rekor fazla verdiğini ve cari işlemler dengesine olumlu katkı sağladığını belirten Bolat, toplam mal ve hizmet ihracatının son 24 yılda 7,9 kat arttığını söyledi. Bir gün önce açıklanan ekim verilerine göre yıllıklandırılmış mal ihracatı da 285,6 milyar dolarla tüm zamanların en yüksek düzeyine ulaştı.
Bakan, son 42 ayın 31'inde aylık mal ihracatının arttığını, 24'ünde ise ilgili ay için ihracat rekoru kırıldığını aktardı. Bu yılın ilk 10 ayının yedisinde aylık ihracat artışı sağlandığını, altısında rekor görüldüğünü ve nisandan itibaren her ay yeni bir aylık rekor kırıldığını bildirdi.
Ocak-ekim döneminde 53 ilin ihracatı artarken, 30 ilin ihracatı 1 milyar doları aştı. Türkiye'nin dünya ihracatındaki payının 2002'deki yüzde 0,55 seviyesinden geçen yıl yüzde 1,04'e yükseldiğini söyleyen Bolat, bu sonuçların Hürmüz Boğazı'ndaki blokaj, Karadeniz'de gemilerin bombalanması, Avrupa Birliği pazarlarındaki durgunluk, çevredeki savaşlar ve İsrail'in Orta Doğu'daki soykırımları nedeniyle oluşan gerilimlere rağmen elde edildiğini savundu.
Bolat, Erdoğan'ın 2026 başında açıkladığı 410 milyar dolarlık mal ve hizmet ihracatı hedefinin, ekim itibarıyla 413 milyar dolara ulaşılarak aşıldığını belirtti. Geleneksel ürünlerin yanı sıra teknoloji yoğun ürünlerde de ihracatı artırmak için çalışıldığını ifade etti.
Orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürünlerin toplam imalat sanayisi ihracatındaki payı, Bakan'ın açıklamasına göre 2002'de yüzde 30,4 iken 2025'te yüzde 43,5'e, ekim itibarıyla da rekor düzey olan yüzde 44,3'e yükseldi. Bolat, firmaların uluslararası rekabeti, ihracat kapasitesi ve yurt dışındaki tanıtım, pazarlama ve markalaşma giderleri için destek sağlandığını bildirdi.
İhracat destekleri ve finansman
Mal ihracatında 2025'te 22 bin 686 ihracatçıya 23,5 milyar lira destek verildiğini söyleyen Bolat, 2026 için ayrılan kaynağın 32,8 milyar liraya çıkarıldığını aktardı. Hâlihazırda 15 bin 914 firmaya sağlanan destek 21,2 milyar liraya ulaştı.
Hizmet ihracatında bu yıl ihracatçılara 12,5 milyar liraya yakın destek sunulduğunu belirten Bolat, 2025'te 2 bin 435 hizmet ihracatçısının 7,4 milyar lira destek aldığını söyledi. 2026'da desteğin 12 milyar liraya yükseldiğini, hâlihazırda 2 bin 104 firmaya 11 milyar lira sağlandığını ifade etti.
Bakanlık, 114 ülkedeki 167 merkezde görev yapan 220 ticaret müşaviri ve ataşesiyle de firmalara destek veriyor. Bolat, Türk Eximbank'ın geçen yıl 54,3 milyar dolar finansman desteği sağladığını, bu yılki desteğin 59 milyar doları aşacağını söyledi.
Türk Ticaret Bankasının 2025'te 76,3 milyar lira olan finansman desteğini yıl sonuna kadar 110 milyar liraya ulaştırması bekleniyor. İhracatı Geliştirme AŞ ise özellikle KOBİ'lere bugüne kadar sağladığı 297,7 milyar liralık kefaletle 340,4 milyar liralık kredi kullanımına imkân verdi.
İhracatçıların günlük reeskont kredi limitinin 5 milyar liraya yükseltildiğini aktaran Bolat, son 22 ayda Merkez Bankası kaynaklarıyla toplam 1,9 trilyon lira reeskont kredisi kullandırıldığını ve yaklaşık 541 milyar lira faiz sübvansiyonu sağlandığını bildirdi. Türkiye'deki 19 serbest bölgeden yılın 10 ayında yapılan ihracat ise 11 milyar dolar oldu.
İthalat ve yerli üretimi koruma tedbirleri
Bolat, savaşın enerji ve emtia fiyatları üzerindeki baskısına rağmen ithalat artışının sınırlı kaldığını, ekim itibarıyla yıllıklandırılmış ithalatın 380,8 milyar dolar olduğunu söyledi. Enerji ithalatındaki yükselişi dünya piyasalarındaki aşırı fiyat artışlarına bağlayan Bakan, ithalattaki artışın ihracattaki artışın gerisinde kaldığını belirtti.
Geçen yıl 92,2 milyar dolar olan dış ticaret açığının, bu yıl ocak-ekim döneminde yıllıklandırılmış olarak 95,1 milyar dolara çıktığını ve artışın 2,9 milyar dolarla sınırlı kaldığını ifade etti. İhracatın ithalatı karşılama oranı da 0,2 puan yükselerek yüzde 75'e ulaştı.
Yerli üretimi haksız ticarete karşı korumakta kararlı olduklarını söyleyen Bolat, dampinge ve sübvansiyona karşı 155, önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı 118 tedbir uygulandığını açıkladı. Ayrıca 192 ürün grubunda gözetim, 10 ürün grubunda korunma tedbiri bulunduğunu, 4 bin 618 ürüne de ilave gümrük vergisi uygulandığını kaydetti.
Dampingli ithalatın başka ülkeler üzerinden gelmesine de izin verilmediğini belirten Bolat, Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi'nin (TAREKS) 2025'te yapay zekâ teknolojileriyle kapsamlı biçimde yenilendiğini söyledi. İthalattaki uygunsuz ürünlerin denetiminde Türk Standartları Enstitüsü ile geniş iş birliği yapıldığını aktardı.
AB, ABD ve Çin ile ticaret gündemi
Bolat, yeni pazarlara ulaşmak amacıyla yürütülen ticaret diplomasisi kapsamında yürürlükteki serbest ticaret anlaşması sayısının 25, tercihli ticaret anlaşması sayısının ise 7 olduğunu bildirdi. Yılın 10 ayında 66 ülke ve teşkilatla toplam 256 toplantı ve görüşme yapıldığını söyledi.
İngiltere ile mevcut serbest ticaret anlaşmasının hizmetler sektörünü de kapsaması için müzakereler sürüyor. Kanada ile modern ve kapsamlı bir anlaşmaya yönelik görüşmelerin ise iki tarafın isteği doğrultusunda bu ay sonunda Türkiye'de başlaması planlanıyor.
Bolat, AB ülkeleriyle 30 yıldır devam eden Gümrük Birliği'nin genişletilmesi konusunda müzakerelerin sürdüğünü belirtti. Görüşmelerin gündeminde karşılıklı yatırımlar, yeşil ve dijital dönüşüm, e-ticaret, çelik kotaları, enerji, ulaştırma ve savunma sanayisi iş birlikleri de bulunuyor.
AB'nin yarı yarıya azalttığı çelik kotalarında Türkiye'nin yüzde 70'ten fazla kota payını koruduğunu söyleyen Bolat, çelik üreticilerinin geçen yılki rakamlara yakın ihracat yaptığını aktardı. Üreticilerin müzakerelerdeki kazanımlar için teşekkür ettiğini de ifade etti.
Bakan, Makine Emniyeti mevzuatının AB mevzuatına uyumunu teyit eden beyan metninin imzalandığını ve makine ürünlerinin 1 Ocak'tan itibaren AB'nin ilgili kurallarına uygun biçimde pazara sunulmaya devam edeceğini söyledi. Mikro ihracatçıların A.TR dolaşım belgesiyle gönderdiği ürünlerin AB'de uygulanan 3 avroluk gümrük vergisinden muaf tutulmasının da sağlandığını bildirdi.
AB'nin “Made in EU” politikaları ve Sanayi Hızlandırma Yasası Taslağına ilişkin çalışmaların sürdüğünü belirten Bolat, Türkiye'nin Gümrük Birliği'nin “Made in EU” kapsamı içinde değerlendirildiğini, ancak AB Parlamentosu ve AB Konseyindeki tartışmaların devam ettiğini aktardı. Elektrikli araçlarda Türk otomotiv sektörünün pazar imkânlarını daraltabilecek önerilere karşı son bir yılda 92 ayrı görüşme yapıldığını söyledi.
ABD'nin ilave gümrük vergileri ve bunların küresel ticarete etkilerinin takip edildiğini belirten Bolat, tekstil, çelik, otomotiv, gıda ve mobilya gibi sektörlerdeki vergilere ilişkin müzakerelerin sürdüğünü kaydetti. Çin ile dış ticaret açığının azaltılması için de görüşmeler yapıldığını, bu ülkeye ihracatın yılın 10 ayında yüzde 48,8 arttığını açıkladı.
Bolat, Togg'u korumaya yönelik tedbirlerin Çin tarafından Dünya Ticaret Örgütü Anlaşmazlıkların Halli Mekanizması'na taşındığını hatırlattı. İki yıllık toplantıların ardından 26 Temmuz'da verilen kararda elektrikli otomobiller ve teknik düzenlemelerle ilgili olarak Çin'in; içten yanmalı motorlar, hibrit araçlar ve serbest ticaret anlaşmaları ile Gümrük Birliği'nin kapsam dışında tutulması konularında ise Türkiye'nin haklı bulunduğunu söyledi.
İsrail ile ticaret ve Filistin mekanizması
Türk tır şoförlerinin Suudi Arabistan ve Körfez ülkelerine ulaşmasını sağlayan transit vize rejiminin nisanda başlatıldığını belirten Bolat, bunun Körfez ve Orta Doğu ülkeleriyle ticaretin devamına imkân verdiğini söyledi.
İsrail ile ticaretin gümrükler, limanlar ve serbest bölgeler bakımından 2 Mayıs 2024'ten itibaren tamamen durdurulduğunu hatırlatan Bolat, kararın 2,5 yıldır aynı hassasiyet ve titizlikle uygulandığını ifade etti. Filistin hükümetinin acil ihtiyaç talebine konu ürünler için geliştirilen özel mekanizmanın ise her ay ve her ürün için Filistin ve Türk tarafının özel onayıyla kontrollü biçimde sürdüğünü anlattı.
Bolat, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının yenilediği tamimle Türk bayraklı gemilerin İsrail limanlarına gitmesinin, İsrail bayraklı gemilerin de Türkiye'deki kıyı tesislerine girişinin yasaklandığını bildirdi. Kurallara aykırılık tespit edilmesi hâlinde Türk Ceza Kanunu hükümleri çerçevesinde hukuki süreç başlatılacağını söyledi.
İç piyasa denetimleri ve gümrükler
İç ticarette otomotiv ve emlak piyasalarına yönelik güvenli ödeme ve Elektronik İlan Doğrulama Sistemi gibi düzenlemeleri anlatan Bolat, sosyal medyadaki aldatıcı reklamların da denetlendiğini belirtti. Yenilenmiş ürün sistemiyle 1,8 milyon kullanılmış elektronik ürünün ekonomiye kazandırıldığını, yiyecek ve içecek sektöründe “kuver” adı altında alınan ücretlere son verildiğini söyledi.
Tarımsal ürünlerde 265 lisanslı depo işletmesinin 364 noktada toplam 14,3 milyon ton kapasiteyle faaliyet gösterdiğini aktaran Bolat, Hal Kanunu'nda kapsamlı değişiklik öngören taslağın Meclis'teki gruplarına sunulduğunu bildirdi. Taslak, üretici birlikleri ve kooperatiflerinin kurulmasını, hallerde ve pazarlarda daha fazla yer almasını, hal kurmaları için maddi destek verilmesini ve vergi ile rüsum gibi muafiyetlerden yararlanmalarını öngörüyor.
Bolat, bu yıl gıda, otomotiv, market, emlak ve kuyum sektörlerinde fahiş fiyat ve stokçuluğun önlenmesi amacıyla 401 bin 500 işletme ile 48 milyondan fazla ürünün denetlendiğini açıkladı. İç ticaret denetimlerinde 878 milyon lira, tüketicinin korunması kapsamında 2,1 milyar lira olmak üzere yaklaşık 3 milyar lira para cezası uygulandığını bildirdi.
Esnaf ve sanatkâra son 24 yılda 907,8 milyar lira Hazine sübvansiyonlu kredi sağlandığını belirten Bakan, gümrük kapılarındaki yenileme çalışmalarına da değindi. Gürbulak Gümrük Kapısı'nın yenilendiğini, Hatay'daki Yayladağı ve Cilvegözü kapılarında çalışmaların sürdüğünü, Nusaybin-Kamışlı Gümrük Kapısı için Suriye tarafıyla görüşmelere devam edildiğini söyledi. Kapıkule'de Bulgaristan'ın kendi kapısını yenilemeye başladığını, Türkiye'nin de ilave tedbirler aldığını aktardı.
Bolat'ın sunduğu bütçe teklifinde 30 milyar 393 milyon 103 bin lira personel giderlerine, 3 milyar 345 milyon 560 bin lira SGK devlet primi giderlerine ve 3 milyar 82 milyon 506 bin lira mal ve hizmet alımlarına ayrıldı. Sermaye giderleri için 1 milyar 790 milyon 465 bin lira, sermaye transferleri için 52 milyon 500 bin lira, mal ve hizmet ihracatının desteklenmesinde kullanılacak cari transferler için ise 65 milyar 623 milyon 137 bin lira öngörüldü.
