Fosil yakıtlardan kaynaklanan küresel karbon emisyonlarının bu yıl yüzde 0,4 azalarak 38,2 milyar tona gerilemesi bekleniyor. Küresel Karbon Bütçesi Raporu’na göre, arazi kullanımındaki değişikliklerden kaynaklanan emisyonların artması ise toplam küresel karbon emisyonlarını geçen yılki 42,8 milyar tondan 43,3 milyar tona çıkarabilir.
Rapora göre, fosil yakıt emisyonlarındaki düşüşe petrol kaynaklı salımların yıllık bazda yüzde 1,9 azalması katkıda bulunacak. Buna karşılık kömür kaynaklı emisyonların yüzde 0,6 artacağı tahmin ediliyor.
Petroldeki düşüş, ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı üzerinden enerji tedarikinin büyük ölçüde kesintiye uğramasıyla başlayan enerji krizine verilen kısa vadeli bir tepki olarak değerlendiriliyor.
Küresel enerji talebi artmaya devam ederken, talepteki artışın üçte ikisinin güneş ve rüzgar enerjisindeki büyümeyle karşılanması da emisyonlardaki düşüşü destekliyor. Ancak rapor, temiz enerji kullanımının fosil yakıt kaynaklı küresel emisyonları kalıcı biçimde azaltmaya yetecek hızda yaygınlaşmadığına işaret ediyor.
Earth System Science Data dergisinde bu yıl 21’incisi yayımlanan rapor, Türkiye’nin başkanlığını yürüttüğü Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında da paylaşıldı.
Çalışma, Exeter Üniversitesi, East Anglia Üniversitesi, CICERO Uluslararası İklim Araştırmaları Merkezi, Ludwig Maximilian Münih Üniversitesi ve Alfred Wegener Enstitüsü’nün de aralarında bulunduğu dünya genelinden 90’dan fazla kurum ile 140’ın üzerinde bilim insanının katkısıyla hazırlandı.
Ülkeler arasında farklı eğilimler
Küresel fosil yakıt kaynaklı emisyonların yüzde 32’sinden sorumlu olan Çin’de, karbon emisyonlarının bu yıl yüzde 0,9 düşmesi bekleniyor. Ülkede petrol kaynaklı emisyonlarda belirgin bir azalma öngörülürken kömür kaynaklı emisyonların yüzde 0,3 artacağı tahmin ediliyor. Yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretiminin ise güçlü büyümesini sürdürmesi bekleniyor.
ABD’de emisyonların yıllık yüzde 1,3 azalacağı öngörülüyor. Kömür kaynaklı emisyonların geçen yıla göre gerilemesinin bu düşüşte etkili olacağı değerlendiriliyor.
Hindistan için tahminler ters yönde: Ülkedeki karbon emisyonlarının bu yıl yüzde 4,4 artması bekleniyor. Bu oran, Hindistan’da son 10 yılda kaydedilen ortalama yüzde 3,5’lik artışın üzerinde bulunuyor.
Avrupa Birliği’nde emisyonların yüzde 1,5, Japonya’da yüzde 1 azalacağı tahmin ediliyor. Dünyanın geri kalanı için öngörülen düşüş ise yüzde 0,7.
Uluslararası havacılık ve deniz taşımacılığından kaynaklanan karbon emisyonlarının da bu yıl yüzde 1 gerilemesi bekleniyor. Düşüşün bir bölümünün Orta Doğu’daki faaliyetlerin azalmasından kaynaklanacağı öngörülüyor.
Arazi kullanımı ve karbon bütçesi
Arazi kullanımındaki değişikliklerden kaynaklanan karbon emisyonlarının bu yıl artarak 5,1 milyar tona ulaşacağı tahmin ediliyor. Büyük ölçüde insan faaliyetleri sonucu başlayan turbalık yangınları ve Güneydoğu Asya’daki orman bozulması bu artışta etkili oluyor. Raporda, gelişmelerin El Nino koşullarının yol açtığı daha kurak hava koşullarıyla bağlantısına da dikkat çekiliyor.
Atmosferdeki karbondioksit yoğunluğunun bu yıl milyonda 427,7 parçaya (ppm) ulaşması bekleniyor. Bu düzey, sanayi öncesi döneme kıyasla yüzde 54’lük artış anlamına geliyor. Karbon emisyonları atmosferde hızla birikmeye devam ederken iklim değişikliğinin tehlikeli etkileri de ağırlaşıyor.
Paris Anlaşması’nda belirlenen, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelerin 1,5 derece üzerinde sınırlama hedefi için kalan karbon bütçesinin bugün itibarıyla 150 milyar tonun üzerinde olduğu hesaplanıyor. Atmosfere salınabilecek en yüksek karbon miktarını ifade eden bu bütçe, mevcut emisyon düzeyinin sürmesi halinde 4 yıldan kısa sürede tükenebilir.
Araştırmanın lideri ve Exeter Üniversitesi bünyesindeki Küresel Karbon Bütçesi Ofisi Direktörü Pierre Friedlingstein, fosil yakıt emisyonlarındaki düşüşü umut verici bulduğunu belirtti. Bununla birlikte Friedlingstein, kısmen jeopolitik şokların etkisiyle yaşanan azalmanın sürdürülebilir bir iklim çözümü olmadığını vurguladı.
Friedlingstein’a göre uzun vadeli çözüm, temiz enerji teknolojilerinin daha hızlı yaygınlaşmasından geçiyor. Yenilenebilir enerji kaynakları ve elektrikli araçlar, artan enerji talebinin yol açacağı emisyonları giderek daha fazla dengelese de küresel emisyonların zirveye ulaştıktan sonra kalıcı biçimde düşmesi için dönüşümün hızlanması gerekiyor.
