Malatya denildiğinde akla ilk olarak kayısı gelirken, Darende ilçesinde yıllar önce başlatılan bilimsel çalışmalar bölgenin farklı bir tarımsal değerini de gün yüzüne çıkardı. Darende’nin doğal ceviz varlığı içerisinden seçilen ve uzun yıllar üzerinde araştırmalar yürütülen Zengibar Cevizi, 2019 yılında tescil edilerek Millî Çeşit Listesi’ne alındı.
Zengibar’ın hikayesi 1990’lı yıllarda başladı. Prof. Dr. Ömer Beyhan tarafından bölgede gerçekleştirilen seleksiyon ve saha çalışmalarıyla belirlenen ceviz çeşidi, daha sonraki yıllarda yapılan ıslah, gözlem ve adaptasyon çalışmalarıyla bilimsel olarak incelendi.
Yıllara yayılan çalışmaların ardından Zengibar Cevizi, Darende’nin yerel genetik kaynaklarından biri olmaktan çıkarak resmi olarak tescilli bir çeşit haline geldi.
23,45 Gramlık Meyve Yapısıyla Öne Çıkıyor
Zengibar Cevizi’ni dikkat çekici kılan en önemli özelliklerden biri meyve yapısı ve kalite değerleri oldu.
Kayısı Araştırma Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen teknik değerlendirmelerde çeşidin kabuklu meyve ağırlığı 23,45 gram, iç ağırlığı ise 12,20 gram olarak belirlendi. Zengibar’ın iç randımanı yüzde 52 seviyesinde ölçülürken, yağ oranının yüzde 68,1’e kadar çıktığı tespit edildi.
İri meyve yapısı, yüksek iç ağırlığı ve yağ oranı, Zengibar Cevizi’nin ticari üretim açısından dikkat çekici bir potansiyel taşıdığını ortaya koyuyor.
Bu özellikleriyle Zengibar’ın, dünya ceviz üretiminde yaygın olarak tercih edilen Chandler çeşidiyle rekabet edebilecek kalite değerlerine sahip olduğu, bazı parametrelerde ise avantaj sağlayabileceği belirtiliyor.
Bahçe Kuracak Üreticiler İçin Tozlayıcı Detayı
Zengibar Cevizi üzerinde yürütülen araştırmalarda yalnızca meyve kalitesi değil, verimliliği doğrudan etkileyen tozlanma özellikleri de incelendi.
Yapılan çalışmalar sonucunda Zengibar’ın protandri özelliğine sahip olduğu belirlendi. Bu özellik, erkek çiçeklerin dişi çiçeklerden daha önce açması anlamına geliyor.
Araştırmalarda Zengibar için uygun tozlayıcı çeşitlerden birinin Bilecik olduğu ortaya konuldu. Zengibar ve Bilecik kombinasyonunda meyve tutma oranının yüzde 61,33’e kadar ulaştığı belirlendi.
Bu verinin özellikle ticari ceviz bahçesi kurmayı planlayan üreticiler açısından önemli olduğu değerlendiriliyor. Doğru çeşit ve tozlayıcı planlamasının, bahçelerde verimliliğin artırılmasına katkı sağlaması bekleniyor.
Zengibar’ın Arkasında 30 Yıla Yaklaşan Bilimsel Çalışma Var
Bugün tescilli bir çeşit olarak öne çıkan Zengibar Cevizi’nin ortaya çıkmasında uzun yıllara yayılan bilimsel araştırmalar bulunuyor.
İlk seleksiyon çalışmalarını Prof. Dr. Ömer Beyhan gerçekleştirirken, sonraki süreçte Kayısı Araştırma Enstitüsü bünyesinde Remzi Kokargül, İhsan Akgül, Şevki Doğanay, Dr. Talip Yiğit ve Mehmet Çalışkan tarafından farklı aşamalarda ıslah, gözlem ve adaptasyon çalışmaları yürütüldü.
Çalışmaların devam edebilmesi için bölgedeki üreticilerin katkısı da önemli oldu.
Darendeli Üreticinin Katkısı Unutulmadı
Zengibar’ın anaç ağacının bulunduğu bahçenin sahibi Darendeli üretici İsmail Çörtük, araştırma sürecinde bilim insanlarına gerekli aşı kalemleri ve üretim materyallerinin temin edilmesine katkı sağladı.
Böylece bilim insanlarının çalışmaları ile bölge üreticisinin desteği bir araya geldi. Darende’deki doğal ceviz varlığından seçilen bir ağaç, yıllar süren araştırmaların ardından bugün tescilli bir ceviz çeşidi olarak tarımsal üretime kazandırılmış oldu.
Hedef Zengibar’ı Darende’nin Markası Haline Getirmek
Zengibar Cevizi için önümüzdeki dönemde en önemli hedefler arasında fidan üretiminin artırılması, yeni kapama ceviz bahçelerinin kurulması ve çeşidin ticari değerinin yükseltilmesi bulunuyor.
Üretim alanlarının genişletilmesi halinde Zengibar’ın yalnızca Darende’de yetiştirilen alternatif bir ürün olarak kalmayıp, ilçeyle özdeşleşen önemli bir tarımsal marka haline gelmesi hedefleniyor.
Yüksek meyve ağırlığı, yüzde 52 iç randımanı ve yüzde 68,1’e ulaşan yağ oranıyla dikkat çeken Zengibar Cevizi’nin yaygınlaştırılması, Darende’nin tarımsal üretim çeşitliliğine de yeni bir boyut kazandırabilir.
Yıllar süren bilimsel çalışmaların ardından tescillenen Zengibar’ın önümüzdeki süreçte daha geniş üretim alanlarına ulaşması ve Darende’nin ceviz üretimindeki yeni markalarından biri haline gelmesi bekleniyor.
