Doğu Anadolu'nun köklü mutfak kültürüne sahip şehirlerinden Malatya, yalnızca kayısıyla değil, bulgur ve et ağırlıklı yemekleriyle de tanınıyor. Malatya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün verilerine göre kentte 70'ten fazla köfte çeşidi bulunuyor. Bazı yemekler hazırlanış biçimleriyle dikkat çekerken bazıları da yüzyıllardır sürdürülen geleneklerle yaşatılıyor. Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaretle tescillenen yedi yöresel yemek ise Malatya mutfağının çeşitliliğini ortaya koyuyor.
1. ANALIKIZLI KÖFTE
Malatya mutfağının en bilinen yemeklerinden analı kızlı köfte, farklı büyüklüklerde hazırlanan iki çeşit köftenin bir araya getirilmesiyle yapılıyor. İçine kıymalı harç konulan büyük köfteler ana, küçük bulgur köfteleri ise kız olarak adlandırılıyor.
Malatya Analı Kızlı Köfte, 24 Eylül 2021 tarihinde 903 tescil numarasıyla coğrafi işaret aldı.
2. KİRAZ YAPRAĞI SARMASI
Yeşilyurt ilçesine özgü kiraz yaprağı sarması, Malatya'nın en farklı yöresel yemeklerinden biri. Geleneksel sarmalarda kullanılan asma yaprağının yerini bu yemekte kiraz yaprağı alıyor.
Malatya Dalbastı kirazının genç yaprakları, doğal kırma buğdaydan hazırlanan harçla sarılıyor. Pişirilen sarmalar yoğurt ve tereyağında kavrulmuş soğandan hazırlanan sosla servis ediliyor.
Yapraklar genellikle ilkbahar sonu ile haziran ayının başlarında toplanıyor. Kurutularak veya salamura yapılarak saklanabiliyor.
Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarması, 9 Ekim 2020 tarihinde 570 tescil numarasıyla koruma altına alındı.
3. MALATYA KÂĞIT KEBABI
Malatya'nın geleneksel et yemeklerinden kâğıt kebabı, uzun pişirme süresiyle diğer kebap çeşitlerinden ayrılıyor. Kuzu etinin kaburga, ön kol ve gerdan bölümlerinden hazırlanan yemek, yaklaşık 12 saat boyunca taş fırında pişiriliyor.
Etler eritilmiş kuyruk yağıyla birlikte yağlı kâğıda sarılıyor. Ardından bakır kaplara yerleştirilerek meşe odunuyla ısıtılan taş fırına veriliyor.
Uzun süren pişirme işlemi, etin kendine özgü kıvamını kazanmasını sağlıyor. Malatya'da kutlama sofralarında da yer verilen kâğıt kebabı, 18 Mart 2021 tarihinde 696 tescil numarasıyla coğrafi işaret aldı.
4. AKÇADAĞ KÖMBESİ
Akçadağ ilçesinin geleneksel hamur işlerinden kömbe, kepekli esmer un kullanılarak hazırlanıyor. Açılan yufkaların arasına kavurma veya kavrulmuş kıymadan yapılan harç yerleştiriliyor.
Geleneksel pişirme yönteminde odun ateşi kullanılıyor. Kömbe, Akçadağ'ın yemek kültürünün yanı sıra Hıdırellez kutlamaları ve komşular arasında yiyecek paylaşma geleneğiyle de ilişkilendiriliyor.
Akçadağ Kömbesi, 16 Nisan 2021 tarihinde 726 tescil numarasıyla coğrafi işaretli ürünler arasına girdi.
5. MALATYA İÇLİ KÖFTESİ
Türkiye'nin birçok bölgesinde farklı tariflerle hazırlanan içli köfte, Malatya'da kendine özgü bir yöntemle yapılıyor.
Bulgur ve yağsız kıymayla yoğrulan dış hamurun içine soğan, kıyma ve tereyağıyla hazırlanan harç konuluyor. Malatya usulü içli köftenin önemli özelliklerinden biri, yağda kızartılmak yerine tuzlu suda haşlanması.
Pişirilen köfteler, üzerlerine kızdırılmış tereyağı dökülerek servis ediliyor. Düğünlerde ve özel günlerde de hazırlanan yemek, 10 Ağustos 2021 tarihinde 846 tescil numarasıyla coğrafi işaret aldı.
6. MALATYA AYRANLI SOĞUK ÇORBA
Malatya mutfağında sıcak yemeklerin yanında soğuk servis edilen çorbalar da bulunuyor. Bunlardan biri olan ayranlı soğuk çorba, özellikle hazırlanış biçimiyle öne çıkıyor.
Gendime adı verilen dövülmüş buğday, nohut, yoğurt ve yarpuz kullanılarak yapılıyor. Haşlanan buğday ve nohut soğutulduktan sonra yoğurtla birleştiriliyor.
Yarpuz bulunmadığında taze nane de kullanılabiliyor. Soğuk servis edilen bu yöresel çorba, 29 Mayıs 2023 tarihinde 1369 tescil numarasıyla coğrafi işaret aldı.
7. ARAPGİR DELİ KIZ BAKLAVASI
Malatya'nın Arapgir ilçesine özgü Deli Kız Baklavası, alışılmış baklava tariflerinden farklı hazırlanıyor. Tatlının yapımında sacda pişirilmiş 10 adet yufka ekmeği kullanılıyor.
Yufkalar üst üste dizilirken her katın arasına eritilmiş tereyağı, dut pekmezi ve dövülmüş ceviz ekleniyor. Tatlının ayırt edici özelliği, katlar birleştirildikten sonra yeniden fırına verilmemesi.
Hazırlandıktan sonra havuç dilimi şeklinde kesilerek servis edilen Arapgir Deli Kız Baklavası, 23 Temmuz 2023 tarihinde 1418 tescil numarasıyla coğrafi işaret aldı.
