Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak adlandırılan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlıklar sürüyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında, 2026 yılı içerisinde farklı bölgelerde ihtiyaç analizleri ve pilot uygulamalar gerçekleştiriliyor.
Sistemle ilgili etki analizinin ekim ayında tamamlanması bekleniyor. Bu çalışmaların ardından düşük gelirli hanelere yönelik desteğin kapsamı, uygulanacağı bölgeler ve kullanılacak kriterlerin daha net hale gelmesi planlanıyor.
Pilot uygulama sürecinin ardından sistemin 2027 yılında Türkiye genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor. Ancak uygulamanın kesin başlangıç tarihi ve başvuru sürecine ilişkin tüm ayrıntılar henüz açıklanmış değil.
Vatandaşlık maaşı ne kadar olacak?
GETAD kapsamında yapılması planlanan ödemenin miktarı henüz kesinleşmedi. Bu nedenle vatandaşlık maaşının belirli bir rakam üzerinden tüm ailelere eşit şekilde verileceği yönündeki bilgiler şu aşamada kesinleşmiş bir ödeme tutarı olarak değerlendirilmiyor.
Yeni sistemde hanelerin ekonomik durumunun ayrı ayrı değerlendirilmesi planlanıyor. Ailenin toplam geliri, hane yapısı ve yaşanılan bölgedeki ekonomik koşulların destek miktarının belirlenmesinde dikkate alınması öngörülüyor.
Mevcut sosyal yardım uygulamalarında kullanılan gelir kriterlerinin de yeni sistem açısından değerlendirilmesi bekleniyor. Ancak GETAD için kesin gelir sınırı ve ödeme miktarı henüz kamuoyuna açıklanmış değil.
Kimler vatandaşlık maaşından yararlanabilecek?
Yeni destek modelinin temel hedef grubunu düşük gelirli ve ihtiyaç sahibi hanelerin oluşturması planlanıyor. Değerlendirmelerde yalnızca hanenin toplam gelirine bakılması yerine aile yapısının da dikkate alınması öngörülüyor.
Bu kapsamda 17 yaşından küçük çocukların sayısı, hanede yaşlı veya engelli bireylerin bulunup bulunmadığı ve aile içerisinde çalışan kişilerin olup olmadığı gibi unsurların değerlendirmeye alınması planlanıyor.
Desteklerin aile bazlı uygulanması hedeflenirken, farklı bölgelerdeki yaşam maliyetleri ve temel ihtiyaçların da sistem içerisinde dikkate alınması amaçlanıyor.
İstihdam kriteri de gündemde
GETAD'ın yalnızca doğrudan gelir desteği sağlayan bir model olarak uygulanması yerine, ailelerin çalışma hayatına katılımını da destekleyen bir yapıya dönüştürülmesi planlanıyor.
Bu doğrultuda iş arayan kişilerin işe yerleştirilmesi, meslek edinmelerinin desteklenmesi ve istihdama katılımlarının artırılması hedefleniyor. Hanedeki kişilerin çalışma durumunun da destek sürecinde takip edilmesi öngörülüyor.
Planlamaya göre ailede en az bir kişinin işgücüne katılması halinde gelir desteğinin sona ermesi gündeme gelebilecek. Böylece sistemin, geçici gelir desteğinin yanı sıra ailelerin kendi gelirlerini elde etmelerine yönelik mekanizmalarla birlikte yürütülmesi amaçlanıyor.
Mevcut sosyal yardımlarda da değişiklik olabilir
GETAD'ın hayata geçirilmesiyle birlikte mevcut sosyal yardım programlarının da yeniden ele alınması planlanıyor. Bazı desteklerin tek bir sistem altında değerlendirilmesi ve hanelerin ihtiyaçlarına göre daha bütüncül bir yardım mekanizması oluşturulması hedefleniyor.
Öte yandan vatandaşlık maaşı olarak adlandırılan desteğin kesin ödeme tutarı, gelir sınırı, başvuru tarihi ve başvuru şartları henüz kesinleşmiş değil. Bu nedenle resmi açıklamalar yapılmadan belirli bir rakam veya kesin başvuru tarihi üzerinden değerlendirme yapılmaması gerekiyor.
Sisteme ilişkin etki analizinin tamamlanması ve pilot uygulamaların sonuçlarının değerlendirilmesinin ardından vatandaşlık maaşının kapsamı ve uygulanma biçiminin daha netleşmesi bekleniyor.
