Malatya’nın kendine özgü konuşma biçimini ve halkın günlük yaşamında kullandığı ifadeleri gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla hazırlanan “Malatyaca”, kentin kültürel hafızasını yaşatmaya yönelik önemli bir çalışma olarak öne çıkıyor. Uzun yıllar süren araştırma, saha çalışması ve arşiv incelemelerinin ürünü olan kitap, fuarda kitapseverlerin ilgisine sunuldu.
İlk imza gününde okurlarıyla bir araya gelen Yaşar Karaaslan, kitabın ortaya çıkış sürecini anlatırken çalışmanın arkasındaki isimleri ve kendisine yol gösteren kültürel mirası da paylaştı.
Kitabın çıkış noktası Raşit Kısacık’ın önerisi oldu
Yaşar Karaaslan, “Malatyaca” kitabının fikir temelinin merhum gazeteci Raşit Kısacık’ın teşvikiyle atıldığını söyledi. Kısacık’ın, Malatya’ya özgü söyleyişlerin kaybolmadan kayıt altına alınması gerektiğine dikkat çektiğini ifade eden Karaaslan, bu önerinin kendisi için önemli bir başlangıç olduğunu söyledi.
Karaaslan, kitabın hazırlık sürecine ilişkin şunları kaydetti:
“Bu kitabın fikri rahmetli Raşit Kısacık üstadımızdan geldi. Beni her gördüğünde Malatya’nın yerel söylemlerini, ‘Yanın yere gele’, ‘Rengini taşıyalar’ gibi deyimlerini hatırlatır, bunların kayıt altına alınması gerektiğini söylerdi. Ondan aldığımız feyizle araştırmalara başladım. Yine rahmetli Mustafa Kuşçuoğlu’nun kaleme aldığı metinleri, 1930’lu ve 40’lı yılların birikimini inceledim.”
Karaaslan’ın bu çalışması, geçmiş kuşaklardan günümüze ulaşan sözlü kültür unsurlarının derlenmesi ve yazılı kaynaklara aktarılması açısından önem taşıyor.
Malatya’ya ait deyim ve atasözleri sayısı 1.500’ü aştı
Araştırma sürecinde Türk Dil Kurumunun 2013 yılında yayımladığı “Yöresel Ağızlarda Atasözleri ve Deyimler” çalışmasından da yararlandığını belirten Karaaslan, Malatya yöresine ait söz varlığını genişletmek için kapsamlı bir araştırma yürüttüğünü anlattı.
Karaaslan, mevcut kaynaklarda Malatya’ya ait yaklaşık 750 ila 800 atasözü ve deyimin yer aldığını, kendi saha ve arşiv çalışmaları sonucunda ise bu sayıyı 1.500’ün üzerine çıkardığını ifade etti. Dostlarının ve kitapseverlerin teşvikiyle biriken çalışmalarını kitap haline getirdiğini belirten Karaaslan, böylece Malatya’nın yerel diline ilişkin kapsamlı bir derlemeyi okurlarla buluşturdu.
Kitapta yalnızca günlük konuşmalarda kullanılan deyim ve atasözleri değil, aynı zamanda Malatya insanının yaşam biçimini, düşünce dünyasını ve toplumsal ilişkilerini yansıtan ifadeler de yer alıyor.
“Geçmişin tespiti hayatın tarifidir”
Malatya ağzında kullanılan deyim ve atasözlerinin yalnızca sözcüklerden oluşmadığını vurgulayan Karaaslan, bu ifadelerin geçmiş kuşakların deneyimlerini ve yaşam felsefesini yansıttığını söyledi. Halk arasında kuşaktan kuşağa aktarılan sözlerin, dönemin yaşam koşullarına ve toplumsal gözlemlerine ilişkin önemli ipuçları taşıdığına dikkat çekti.
Karaaslan, geçmişten gelen sözlerin anlamına ilişkin şu örneği verdi:
“Geçmişte büyüklerimiz öyle harika tespitler yapmış ki adeta hayatı tarif etmişler. ‘Yükseğe harman kurma yel alır, dere yatağına ev yapma sel alır, yaşlılıkta genç alma el alır’ kelamı bunlardan sadece biridir. Bu sözler hem yaşam kılavuzu hem de kentin sosyolojik hafızasıdır. Malatya yöresi ve kültür dili başlı başına keşfedilmeyi bekleyen bir cevherdir.”
Bu sözlerle Malatya’nın yerel dilinde saklı olan hayat tecrübesine dikkat çeken Karaaslan, kültürel mirasın korunmasında derleme ve kayıt çalışmalarının önemini ortaya koydu.
“Malatyaca” gelecek kuşaklara kültürel miras bırakıyor
Malatya’nın yerel söyleyişlerini, atasözlerini ve deyimlerini bir araya getiren “Malatyaca” kitabı; sözlük niteliğindeki içeriğinin yanı sıra dua, beddua ve bilmeceler gibi sözlü kültür unsurlarını da kapsıyor. Eser, geçmişten günümüze taşınan ifadelerin unutulmaması ve yeni kuşaklar tarafından öğrenilmesi amacıyla hazırlandı.
Kitabın 12. Anadolu Kitap ve Kültür Fuarı’ndaki ilk imza gününde okurlarla buluşması, Malatya’nın dil ve kültür mirasının tanıtılması açısından da önem taşıdı. Yaşar Karaaslan’ın uzun yıllara dayanan araştırmalarının ürünü olan çalışma, kentin kendine özgü konuşma dilini merak edenler ve Malatya kültürü üzerine araştırma yapanlar için kaynak niteliği taşıyor.
“Malatyaca”, geçmiş kuşakların dilinden günümüze ulaşan sözleri kayıt altına alarak Malatya’nın kültürel hafızasını yazılı hale getirmeyi ve bu birikimin gelecek nesillere aktarılmasına katkı sunmayı hedefliyor.
