Malatya'nın şehir merkezinde yıllarca buluşmaların, bayramların, duaların ve anıların adresi olan Yeni Cami, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından başlatılan yeniden inşa çalışmalarıyla yeniden hayat buluyor. Yaklaşık iki asırlık geçmişe sahip tarihi eser, yalnızca taşlarıyla değil, Malatya'nın ortak hafızasını temsil eden en önemli yapılardan biri olarak yeniden kentin kalbindeki yerini almak için hazırlanıyor.
Hikâyesi 1843 Yılında Başladı
Bugün halk arasında "Teze Cami" olarak bilinen Yeni Cami'nin temelleri 1843 yılında Hacı Yusuf Taş Camisi adıyla atıldı. Eski Malatya'dan Aspuzu'ya taşınan şehirde artan ibadet ihtiyacını karşılamak amacıyla inşa edilen cami, kısa sürede yeni kurulan kentin merkezine dönüştü.
Ancak tarihi yapı, geçen yaklaşık 183 yılda sayısız afete tanıklık etti.
Büyük Zelzele Her Şeyi Değiştirdi
2 Mart 1893'te yaşanan ve tarihe "Büyük Zelzele" olarak geçen deprem, Malatya'nın yanı sıra Yeni Cami'nin de kaderini değiştirdi. Depremde cami büyük ölçüde yıkılırken ilk yapıdan yalnızca şerefesine kadar ayakta kalan minare günümüze ulaşabildi.
Malatyalılar, yıkılan camiyi aynı noktada yeniden inşa etmek için harekete geçti. II. Abdülhamid döneminde desteklenen çalışmalar sonucunda bugün herkesin bildiği Yeni Cami'nin mimari kimliği ortaya çıktı. Resmi kayıtlara göre cami 1912 yılında ibadete açıldı.
Yalnızca Bir Cami Değil, Şehrin Buluşma Noktasıydı
Kesme taş mimarisi, büyük kubbesi, iki minaresi ve görkemli görünümüyle Yeni Cami, yıllar içerisinde yalnızca ibadet edilen bir yapı olmaktan çıktı. Kent meydanının en önemli simgesi haline gelen cami, nesiller boyunca Malatyalıların buluşma adresi olarak hafızalara kazındı.
6 Şubat Depremi Tarihin En Ağır Yıkımını Getirdi
24 Ocak 2020 Elazığ depremi sonrasında restorasyondan geçirilen tarihi yapı, yaklaşık üç yıl sonra bu kez Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinde ağır hasar aldı.
Kubbesi çöken, minareleri yıkılan ve taşıyıcı sistemi büyük ölçüde zarar gören Yeni Cami, Vakıflar Genel Müdürlüğü envanterinde "tamamen yıkılan tarihi eserler" arasında yer aldı. Malatya Meydanı'nın simgesi olan yapı, bir kez daha enkaza dönüştü.
Bu Kez Önce Zemin Güçlendirildi
Depremin ardından Malatya Valiliği, Vakıflar Genel Müdürlüğü ve hayırsever iş insanı Bayram Kızılaslan arasında 4 Mayıs 2023 tarihinde yeniden yapım protokolü imzalandı.
Yeni projede en önemli değişiklik ise zeminde yapıldı. Bilim kurulları ve üniversitelerin hazırladığı teknik raporlar doğrultusunda kapsamlı zemin güçlendirme çalışmaları gerçekleştirildi.
Yapının yalnızca tarihi görünümünün korunması değil, gelecekte yaşanabilecek büyük depremlere karşı daha güvenli hale getirilmesi de projenin temel hedefleri arasında yer aldı.
Malatya'nın Hafızası Yeniden Yerine Konuyor
Bugün hummalı şekilde devam eden çalışmalarla Yeni Cami, geçmişte olduğu gibi yine aynı yerde yükseliyor.
Yangınlar, büyük depremler ve yıkımlarla geçen 183 yıllık tarihinde her seferinde ayağa kalkmayı başaran tarihi yapı, bu kez modern mühendislik teknikleriyle geleceğe hazırlanıyor.
Çarşısı yeniden kurulan, meydanı yeniden şekillenen Malatya'da Yeni Cami'nin yeniden yükselmesi yalnızca tarihi bir eserin inşası anlamına gelmiyor. Bu süreç, deprem sonrası ayağa kalkmaya çalışan şehrin kaybettiği hafızasının, kimliğinin ve en güçlü simgelerinden birinin yeniden yerine dönmesini ifade ediyor.
"Vali Yavuz: “Malatya'nın Hafızası Yeniden Ayağa Kalkıyor”
Malatya Valisi Seddar Yavuz da sosyal medya hesabından paylaştığı görüntülerle Yeni Cami'deki yeniden inşa çalışmalarına dikkat çekti.
Vali Yavuz, paylaşımında “Malatya'nın Hafızası Yeniden Ayağa Kalkıyor” ifadelerini kullanarak, tarihi caminin deprem sonrası yeniden inşa edilerek şehirle yeniden buluştuğunu belirtti.
Yavuz, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:
“Malatya'mızın tarihine ve manevi kimliğine tanıklık eden Yeni Cami, deprem sonrası yeniden inşa edilerek şehrimizle yeniden buluşuyor.
Bizler yalnızca binalarımızı değil; tarihimizi, kültürümüzü ve şehir hafızamızı da yeniden ihya ediyoruz.
Yeni Cami, Malatya'mızın yeniden ayağa kalkışının simgelerinden biri olacaktır.”
Yeni Cami'nin yeniden yükselmesi, 6 Şubat depremlerinin ardından yeniden kurulan Malatya'nın yalnızca fiziksel olarak değil, tarihi ve kültürel hafızasıyla da ayağa kalkışının sembollerinden biri olarak değerlendiriliyor.
