Türkiye'de milyonlarca vatandaşın yakından takip ettiği 12. Yargı Paketi, TBMM Adalet Komisyonu'nda kabul edilmesinin ardından Genel Kurul gündemine gelmeye hazırlanıyor. Ceza adalet sisteminden hukuk yargılamalarına, bilirkişilik uygulamalarından miras hukukuna kadar birçok alanda değişiklik öngören teklif, özellikle infaz düzenlemesi ile kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak bilinen kişilere yönelik hükümler nedeniyle dikkat çekiyor.
Adalet alanında kapsamlı değişiklikler içeren teklifin, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilmesinin ardından Cumhurbaşkanı'nın onayına sunulması ve Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi bekleniyor.
12. Yargı Paketi ne zaman yürürlüğe girecek?
Komisyondan geçen teklifin önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu'nda görüşülmesi planlanıyor. Genel Kurul'da kabul edilmesi halinde Cumhurbaşkanı'nın onayı ve Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte düzenlemeler yürürlüğe girecek.
Pakette hangi düzenlemeler bulunuyor?
Kanun teklifi yalnızca ceza hukukunu kapsamıyor, hukuk yargılamaları ve idari yargıyı da ilgilendiren birçok değişikliği kapsıyor. Öne çıkan başlıklar şu şekilde sıralanıyor:
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) sisteminin yeniden düzenlenmesi,
Yargılamaların daha hızlı tamamlanmasına yönelik yeni uygulamalar,
Bilirkişilik sisteminde değişiklikler,
Miras kalan taşınmazların satışına ilişkin yeni hükümler,
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda önemli değişiklikler,
"IBAN mağdurları" olarak adlandırılan kişilere yönelik ceza indirimi imkanı,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın itiraz yetkisinin genişletilmesi,
Tazminat hesaplamalarında faiz ve ödeme esaslarının yeniden belirlenmesi.
Genel af veya infaz affı var mı?
Kamuoyunda en çok merak edilen konuların başında genel af geliyor. Ancak mevcut kanun teklifinde genel af ya da tüm hükümlüleri kapsayan geniş kapsamlı bir infaz affı bulunmuyor.
Bu nedenle sosyal medyada zaman zaman gündeme gelen "genel af çıkıyor" yönündeki iddiaların teklif metninde herhangi bir karşılığı yer almıyor.
HAGB sistemi baştan sona değişiyor
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararının ardından Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) uygulaması yeniden düzenleniyor.
Yeni düzenlemeye göre bu konularda değişiklikler yapılacak:
2 yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası verilen sanıklar hakkında belirli şartların oluşması halinde HAGB kararı verilebilecek.
Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış olması gerekecek.
Mahkeme, sanığın yeniden suç işlemeyeceği yönünde kanaate varmak zorunda olacak.
Mağdurun veya kamunun uğradığı zarar tamamen giderilecek.
Sanık 5 yıl süreyle denetim altında tutulacak.
Denetim süresi içerisinde yeni bir kasıtlı suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşecek.
Ancak yükümlülüklerin ihlali veya yeni bir suç işlenmesi halinde mahkeme hükmü açıklayabilecek.
Yeni sistemde HAGB kararlarına karşı istinaf ve bazı durumlarda temyiz yolu da açılıyor.
"IBAN mağdurları" için yeni dönem
Teklifin en dikkat çeken maddelerinden biri kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak bilinen kişilerle ilgili düzenleme oldu.
Son yıllarda dolandırıcılık suçlarında banka hesaplarını para karşılığında kullandıran birçok kişi ağır cezalarla karşı karşıya kalmıştı. Yeni düzenleme, olayın niteliğine göre bu kişilerin mahkemeler tarafından daha ayrıntılı değerlendirilmesine imkan tanıyor.
Buna göre;
Hesabını organize suç amacıyla kullanan kişiler ceza almaya devam edecek.
Ancak suçun planlayıcısı olmayan, yalnızca banka hesabını kullandıran ve olayın özelliklerine göre farklı değerlendirilmesi gereken kişiler için mahkemeler daha esnek karar verebilecek.
Böylece ceza indirimi uygulanmasının önü açılmış olacak.
Organize dolandırıcılıkla mücadelede taviz yok
TBMM Adalet Komisyonu Başkanı Cüneyt Yüksel, düzenlemenin organize suç örgütlerini kapsamadığını özellikle vurguladı.
Yüksel, sosyal medya üzerinden "hesabını kirala", "IBAN paylaş para kazan" gibi vaatlerle özellikle gençlerin hedef alındığını belirterek, düzenlemenin suç örgütlerine herhangi bir kolaylık sağlamadığını ifade etti.
Yetkililere göre düzenleme yalnızca olaydaki rolü sınırlı olan kişilerin daha adil şekilde değerlendirilmesini amaçlıyor. Dolandırıcılığı organize eden veya suçtan esas kazancı sağlayan kişiler hakkında mevcut cezalar aynen uygulanmaya devam edecek.
Hukuk davalarında süreç hızlanacak
Teklif, hukuk yargılamalarında yaşanan uzun bekleme sürelerini azaltmayı da hedefliyor.
Buna göre;
Duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç ayı geçemeyecek.
Zorunlu haller dışında davaların daha kısa sürede sonuçlandırılması amaçlanacak.
Belirsiz alacak davasına ilişkin mevcut düzenleme kaldırılıyor.
Alacağın artırılmasına ilişkin usuller yeniden belirleniyor.
Ses ve görüntü sistemiyle yapılan duruşmalarda elektronik işlemlere yönelik yeni kurallar getiriliyor.
Yargıtay ve tazminat hesaplamalarında yeni düzenleme
Teklifle birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın Ceza Genel Kurulu'na itiraz yetkisi genişletiliyor.
Ayrıca iş kazaları, trafik kazaları ve destekten yoksun kalma gibi tazminat davalarında faiz başlangıç tarihleri ile hesaplama yöntemleri yeniden düzenleniyor. Böylece uygulamada yaşanan farklılıkların giderilmesi hedefleniyor.
Geçiş hükümleri de belirlendi
Kanun teklifinde, yürürlüğe girmeden önce başlayan dava ve işlemler için uygulanacak geçiş hükümlerine de yer verildi.
Taşınmaz satışları, açık artırmalar, devam eden hukuk davaları, temyiz süreçleri ve tazminat hesaplamalarında eski ve yeni kuralların hangi dosyalara uygulanacağı ayrıntılı şekilde düzenlenerek uygulamada oluşabilecek hukuki belirsizliklerin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Gözler TBMM Genel Kurulu'nda
Komisyondan geçen 12. Yargı Paketi'nin önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu'nda görüşülmesi bekleniyor. Teklifin yasalaşması halinde ceza yargılamaları, hukuk davaları ve infaz uygulamalarında önemli değişiklikler hayata geçirilecek.
Özellikle HAGB sistemi, yargı süreçlerinin hızlandırılması ve kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak bilinen kişilere yönelik yeni hükümler, düzenlemenin en dikkat çeken başlıkları arasında yer alırken; mevcut teklif kapsamında genel af veya kapsamlı infaz affına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmuyor.
