Ben merkezli siyasetten biz merkezli siyasete geçmeden demokrasi, umut ve hak mücadelesi gerçek anlamına kavuşamaz. Siyasetin en büyük çıkmazlarından biri, kendisini vazgeçilmez gören insanların varlığıdır. Koltuğu bir sorumluluk alanı değil, kişisel bir mülk; makamı millete hizmetin aracı değil, kendi varlığının teminatı olarak gören anlayış, demokrasinin ruhuna aykırıdır.
Ben diye başlayan cümleler ilk bakışta bir özgüven göstergesi gibi görünebilir. Oysa gerçekte, ortak akla duyulan güvensizliğin, başkalarının iradesini kabullenememenin ve siyaseti kişiselleştirmenin ifadesidir. Çünkü demokrasi, bir kişinin varlığına bağlı kalamayacak kadar büyük; bir kişinin yokluğunda sona ermeyecek kadar köklü bir iradedir.
Demokrasi, bir kişinin vazgeçilmezliği değil, herkesin vazgeçilebilir olduğu bir düzenin adıdır.
Elbette siyasetçinin emeği, deneyimi, birikimi ve mücadelesi değerlidir. Ancak hiçbir emek, kimseye sonsuzluk hakkı vermez. Hiçbir geçmiş başarı, geleceğin sınırsız yetkisini garanti etmez. Dün doğru işler yapmış olmak, bugün de mutlaka doğru kişinin kendisi olduğunu kanıtlamaz.
Asıl mesele, insanın kendi değerini bilmesi değil; kendi değerini başkalarının değersizliği üzerinden kurmaktan vazgeçmesidir. Bazen en büyük siyasi cesaret, yeniden aday olmak değil, başkasının önünü açabilmektir. İnsanlar değişebilir; fakat ilkeler, haklar ve demokratik kurumlar kişilere bağlı olmadan yaşayabilmelidir.
Ben değil, biz!
Siyasetin en temel sorunu, bazen kimin haklı olduğundan çok kimin önde olacağına odaklanmasıdır. Oysa toplumsal sorunlar, kişisel rekabetlerin gölgesinde çözülemez.
Bizim ihtiyacımız, kendi adını büyütmek için toplumu araçsallaştıran siyasetçiler değil; toplumun haklarını büyütmek için kendi egosunu aşabilen siyasetçilerdir.
“Ben yaptım” diyenlerin yerine “Birlikte başardık” diyebilenleri…
“Bensiz olmaz” diyenlerin yerine “Benden sonra da devam etmeli” diyebilenleri…
“Benim sözüm geçerli” diyenlerin yerine “Herkesin sözü değerlidir” diyebilenleri…
Çünkü biz olmak, benliğimizi kaybetmek değil; benliğimizi ortak bir sorumluluğun parçası hâline getirmektir.
Demokratik siyaset, farklılıkların ortadan kaldırıldığı bir birliktelik değildir. Aksine, farklı düşüncelerin eşit haklarla yan yana durabildiği bir zemindir. Herkesin aynı şeyi söylediği değil, farklı şeyler söyleyenlerin birbirlerinin varlığını ve haklarını kabul ettiği bir düzendir.
Bu nedenle eleştiri düşmanlık, muhalefet ihanet, farklılık da tehdit olarak görülmemelidir. Bir siyasi hareketin gücü, yalnızca liderinin ne kadar etkili olduğuyla değil, kendi içindeki farklı seslere ne kadar tahammül edebildiğiyle de ölçülmelidir.
Umut ve hak temelli siyaset bekleniyor sa,
gerçekten umut veren bir siyaset istiyorsak, insanlara yalnızca bir kişinin geleceğini değil, herkesin geleceğini anlatmalıyız.
Eğer hak temelli bir siyaset istiyorsak, hakları kişilere, makamlara, yakınlıklara ve sadakat ilişkilerine göre dağıtmamalıyız.
Hak, bir siyasetçinin lütfu değildir. Özgürlük, bir yöneticinin izniyle kazanılmaz. Adalet, bir kişinin insafına bırakılamaz.
İnsanların hakkı, kim olduklarına, kimi desteklediklerine ya da hangi makama yakın durduklarına göre değişmemelidir. Hukuk, güçlü olanın koruma kalkanı; güçsüz olanın ulaşamadığı bir kapı hâline gelmemelidir.
Umut da yalnızca seçim dönemlerinde dağıtılan güzel sözlerden ibaret olmamalıdır. Umut; gençlerin kendilerini bu ülkenin geleceğinde görebilmesi, kadınların eşit ve özgür yaşayabilmesi, emekçilerin haklarını savunabilmesi, farklı düşünenlerin korkmadan konuşabilmesi ve hiç kimsenin kendisini ikinci sınıf yurttaş hissetmemesidir.
Böyle bir siyasette hiçbir insan, bir başkasının gölgesinde var olmak zorunda kalmaz. Hiçbir başarı, yalnızca bir kişinin hanesine yazılmaz. Hiçbir mücadele, tek bir ismin mülkiyetine geçirilmez.
İsimlerin önündeki sıfatları değil, insanların haklarını büyütelim
Siyaset dilimizde de bir değişime ihtiyacımız var.
Unvanların kurumsal ve hukuki karşılıkları olabilir. Mesele, bir görev unvanının varlığı değil; o unvanın insanı eleştirilemez, dokunulamaz ve vazgeçilmez bir konuma taşımasıdır.
Bir insanın düşüncesini değerli kılan, isminin önündeki sıfatların çokluğu değildir. Bir siyasetçinin büyüklüğü, ne kadar büyük sözler söylediğiyle değil, başkalarının haklarını ne ölçüde koruduğuyla anlaşılır.
Belki de artık isimlerimizin önüne daha az sıfat, siyasetimizin içine daha fazla sorumluluk koymanın zamanı gelmiştir.
Çünkü demokrasi, insanları unvanlarına göre değil, eşit yurttaşlık temelinde buluşturur. Makamlar geçicidir; insan onuru kalıcıdır. Görevler değişir; haklar kişilere göre değişmez.
Siyasetçinin en büyük başarısı, kendisine bağımlı bir topluluk oluşturmak değil, kendi ayakları üzerinde durabilen bir toplumun gelişmesine katkı sunmaktır.
Asıl sınav, gidebilmeyi bilmektir
Bir siyasetçinin demokratik olgunluğu yalnızca iktidardayken yaptığı açıklamalarla ölçülemez. Asıl sınav, eleştiri karşısında nasıl davrandığında, yenilgi karşısında ne yaptığına ve zamanı geldiğinde görevini başkasına devredip devredemediğinde ortaya çıkar.
Çünkü demokratik kültür, yalnızca seçilmeyi değil, seçilememeyi de kabullenmeyi gerektirir. Yalnızca yönetmeyi değil, yönetilmeyi de; yalnızca konuşmayı değil, dinlemeyi de; yalnızca öne çıkmayı değil, gerektiğinde geri çekilmeyi de…
Kimse siyasetin sahibi değildir. Hiçbir makam kimsenin şahsi mülkü değildir. Hiçbir mücadele, onu başlatan kişinin ömrüyle sınırlı kalmak zorunda değildir.
Bir insanın ardından da aynı ilkeler savunulabiliyor, aynı haklar korunabiliyor ve aynı mücadele sürdürülebiliyorsa işte o zaman kalıcı bir siyasi mirastan söz edebiliriz.
Aksi hâlde geriye yalnızca kişilere bağlı bir yapı ve o kişilerle birlikte sönme riski taşıyan bir umut kalır.
Ben yoksam demokrasi yoktur diyen anlayışın karşısına, “Ben olmasam da demokrasi yaşamalıdır” diyebilen bir siyaset kültürüyle çıkmalıyız.
Benim yerim, benim makamım, benim sözüm anlayışından; ortak akla, eşit haklara ve paylaşılan sorumluluğa geçmeliyiz.
Siyaseti kişilerin gölgesinden çıkarıp toplumun ortak geleceğine taşımalıyız.
Daha çok biz, daha az ben…
Daha az sıfat, daha çok hak…
Daha az kişisel iktidar, daha çok ortak irade…
İşte umut ve hak temelli siyasetin yolu buradan geçiyor.
Saygılarımla...
