Eskiden bir işi iyi yapmanın yolu yıllarca o işle uğraşmaktan geçerdi. Bir marangozun eline bakarak yaptığı masanın kalitesini anlardınız. Bir terzinin diktiği ceketin dikişinden ustalığını fark ederdiniz. Bir aşçının yemeğinde ölçüden çok tecrübenin payı vardı. İnsanlar yaptıkları işle tanınır, mesleklerinin arkasında bir emek hikâyesi taşırdı.
Bugün ise başka bir dönemden geçiyoruz. Birkaç video izleyen kendisini uzman ilan edebiliyor. Bir konu hakkında üç paylaşım yapan, o alanın yıllardır çalışan insanlarına akıl verebiliyor. Bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolaylaştı ama bilgiyi gerçekten öğrenmek aynı ölçüde kolaylaşmadı.
İnternet bize büyük bir imkân sundu. Artık bilmediğimiz bir konuda araştırma yapabiliyor, farklı görüşleri karşılaştırabiliyor, dünyanın öbür ucundaki bir uzmanın deneyiminden yararlanabiliyoruz. Bunların hepsi kıymetli. Ancak bir noktada bilgiye ulaşmakla o bilgiye sahip olmak arasındaki farkı unuttuk.
İzlemek başka, bilmek başka
Bir yemek videosu izlemek insanı aşçı yapmıyor. Bir tadilat videosu seyretmek ustalık kazandırmıyor. Bir hukukçunun açıklamasını dinlemek de kişiyi hukukçu hâline getirmiyor.
Buna rağmen sosyal medyada herkesin her konuda kesin bir fikri var. Üstelik çoğu zaman bu fikirler, araştırmanın ve deneyimin önüne geçiyor. Bir ürünün nasıl kullanılacağından sağlığımıza, eğitimden ekonomiye kadar her başlıkta yüzlerce tavsiye dolaşıyor.
Asıl sorun insanların öğrenmeye çalışması değil. Tam tersine, öğrenme isteği son derece değerli. Sorun, henüz öğrenme aşamasındayken öğretme iddiasına kapılmak.
Çünkü ustalık, yalnızca doğru cevabı bilmek değildir. Yanlış yapmayı, düzeltmeyi, yeniden denemeyi ve zaman içinde gelişmeyi de gerektirir.
Mesleklerin görünmeyen emeği
Bir de işin başka bir tarafı var. Yıllarını mesleğine vermiş insanların emeği, bazen birkaç dakikalık içeriklerin gölgesinde kalıyor. Bir terzinin ölçü alması, bir tamircinin arızayı bulması, bir öğretmenin öğrencisini tanıması ya da bir çiftçinin toprağın dilini anlaması ekranda birkaç saniyede anlatılabilecek işler değil.
Oysa bu mesleklerin arkasında kitaplardan öğrenilemeyecek bir deneyim bulunuyor.
Bugün bir mesleğin değerini yalnızca ne kadar kazandırdığıyla veya sosyal medyada ne kadar görünür olduğuyla ölçmeye başladık. Halbuki bir işi hakkıyla yapmak, başlı başına bir değer. Herkesin içerik üreticisi, danışman veya yorumcu olmak zorunda olmadığı gibi her mesleğin de dijital dünyada popüler olması gerekmiyor.
Biraz da bilmediğimizi kabul edelim
Belki de yeniden öğrenmemiz gereken en önemli şey, bilmediğimizi söyleyebilmek. Bir konuda fikrimizin olmaması eksiklik değil. Araştırmak, soru sormak ve işin ehline danışmak da bir beceri.
Her konuda konuşabildiğimiz bir çağda, gerçekten bildiğimiz konuların sayısını artırmak daha kıymetli olabilir.
Çünkü bilgiye ulaşmanın kolaylaştığı bir dünyada asıl ayrıcalık, bilgi sahibi olmak değil; bilgiyi doğru kullanabilmek.
Ve galiba artık kendimize şu soruyu sormanın zamanı geldi: Herkesin uzman olduğu bir dünyada, gerçekten işinin ehli olanları nasıl ayırt edeceğiz?